Miguel de Cervantes

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
Īhuīcpa ticholōz: nènemòwalistli, tlatēmoliztli

Artículo bueno.svg

Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes
Tlācatlanōnōtzaliztli
Tlācatōcāitl Miguel de Cervantes Saavedra
Tlācatiliztli Caxtillān Emperadoryōtl Tlachiucnāuhti 29, 1547
Alcalá de Henares
Miquiztli Caxtillān Emperadoryōtl 23 ic nāuhtetl mētztli, 1616
Madrid (68)
Huēyi tlahcuilōlli El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha

Miguel de Cervantes Saavedra (Alcalá de Henares, inic 29 inic chiucnauhtetl metztli inic 1547-Madrid, inic 22 inic nauhtetl metztli inic 1616) yehhuatl catca ce yaoquizqui, tlahtolpoani, tlahtollaliani ihuan chicoquizaliztlahcuiloh caxtiltēcatl.

Mahuiztlalo in iuh in quicempanahuia inic in motenyohtiani itlahcuilohcauh in tlaquetzaliztli españayotl ihuan nohuiampa ixihmacho ipampa oquihcuiloh Don Quijote de la Mancha, ca miequintin teixmancatocaqueh quinexiltih in iuh inic centetl tlahtolpoaliztli mizcaliani ihuan ce in quipanahuia inic cualli itlachiuh in tlaquetzaliztli nohuianyoh, oc yelohuaz in iamox in quicempanahuia inic tlachihualli ihuan tlahtolcueptli in huehuehtlahtolli, icel tlapanahuilli ipampa in Biblia. Macoc itzonquizcatoca in «Itlahtohcapiltzin in ahciliztli».

Tenemilizpoalli[ticpatlāz | editar código]

Pilotl ihuan telpochyotl[ticpatlāz | editar código]

Ye inic macuilpoalxihuitl XVIII itech cah tlacelilli ca in itlacahcahualiz in itlacatiliz in Miguel de Cervantes yehhuatl catca ipan Alcalá de Henares, yehica cuatequiloc ompa, ipampa in iteyolmahxiltiliz tecuatequilizotl, ihuan ca ompa quitenextilih yelohuaz tlalquixtiani ipan in tlanoztli Información de Argel (inic 1580). In itonal tlamanalhuiani in itlacatiliz yehhuatl oc ye ahmo paninezqui, mahcihui in ixtlamaatiloni yehhuatl ca tlacatiyani inic 29 inic chiucnauhtetl metztli, imman ipan ca molhuiquixtia in hueyi iilhuiuh in hueyi ilhuicatlaihualli San Miguel, tlatlamactli in tlaixmatiliz inic quiceliz in itoca in itonalamauh in ilhuiuh in tlacatiliztli. Miguel de Cervantes cuatequiloc inic 9 inic maltlactetl metztli inic 1547 ipan in icalpol in Santa María la Mayor. In iteyolmahxiltiliz tecuatequilizotl quitenehua:

Tonatiuhpan, inic chiucnauhtetl ilhuitl inic mahtlactetl, in ixiuhtzin in toteucyo inic centetl mil ommacuiltetl cien ompohualtetl chicome, cuaequiloc Miguel, ipiltzin in Rodrigo Cervantes ihuan icihuauh Leonortzin. Oquicuatequih in mahuiztililoni teuctli Bartolomé Serrano, iteopixcauh in Tocihuateuctzin. Tlaneltilihqueh, Baltasar Vázquez, Tlananquilih, ihuan nehhuatl, ca niccuatequih ihuan quitzimmachiotih ica notoca. Bachiller Serrano.

Icoltzihtzinhuan ipampa itahtzin yehhuantin catcah in nahuatileh ipan melahualiztli in tlacatzintli Juan de Cervantes ihuan cihuatlacatzintli Leonor de Torreblanca, icihuaconeuh in Juan Luis de Torreblanca, ce tepahtiani cordobatlacatl; Itahzin motocayotiaya Rodrigo de Cervantes (inic 1509 - inic 1585) ihuan tlacat ipan Alcalá de Henares ipampa itahtzin padre quimocuiliaya quinihcuac tequitilizti ompa; yehhuatl catca tetequini, tlachihchiuhcayotl quipanahuia inic itenamiccauh in mizcaliani mocohcoxcacuitlahuiani[1] ca totlaman in tepahtiani, ihuan quipihpitza ye conetl ce ixachipol nacaztapalihuiliztli, ipampa in yehuatl inpiltzihtzinhuan quiahxiltihtito huel miecpa ipal quichihuah iuhqui teixehuanimeh; Krzysztof Sliwa quitemanilia ce tetlapohuililiztli impampa in yehhuatl momati ca Miguel de Cervantes quichiuh macel ceppa iuhqui iteixehua in itahtzin; Rodrigotzin ahmo huel quitoca nemachtiliztli cemanqui ipampa iontlaehualiz in inacaztapalihuiliz ihuan in inetlanohmahhuililiz teixpololizeh, tzincuauhquechiloh ihuan huehyani in icencal, ca olinico itzalan Córdoba, Sevilla, Toledo, Cuenca, Alcalá de Henares, Guadalajara ihuan Valladolid, ca tlamatiloni; Yeceh quimomachtih tetequiliztli itechpa icoltzin nanyotl cordobatlacatl ihuan in chahuatahtli, no tepahtiani, ca quitoquilih, ahmo motlacuiliz ica ce teyolmahxilitiliztli nahuatillotl. Ipan Américo Castro, Daniel Eisenberg y occequintin cervantesixmatinimeh, Cervantes quimocuilia techiuhcayotl monemilizcuepani ipan inehuan tlatenhuimololoni cenyelizotl. Yeh, Jean Canavaggio quimomachitoca ca ahmo itech cah tlaneltililli, ihuan quinepanoa ica in tetlapohuililiztli ca quitlaquechillotia inin techiuhcayotl ahmo neyoltzohtzonaliztli ipal Mateo Alemán; Zan huel ixquich, in icencal Cervantes itech catca cenca huel tlaixmalhuilli ipan Córdoba ihuan quinextia ompa ihuan ipan tlanahuac neixcahuiliztli ittitiloni. Rodrigo monamictih itloc Leonor de Cortinas, in yehuatl achi momati ahtle, itlapanahuiliztica ca yehhuatl catcaya iyuzquizani in Arganda del Rey. Iiccahuan yehhuantin catcah Andrés (inic 1543), Andrea (inic 1544), Luisa (inic 1546), ca moyetztahcic iteoticateyacanani in ce teopixcacan carmelita; Rodrigo (inic 1550), noihuan yaociuhqui, ca quiahxiltih ipan mallotl argeliayotln; Magdalena (inic 1554) ihuan Juan, icel tlaixihmachtli ipampa itahtzin quitenehua ipan in nemiquiznahuatiliztli.

Inahuac inic 1551, Rodrigo de Cervantes molin itloc icencal ompa Valladolid. Ipampa netlacuilli, itech catca tlaahxitl ixachi metztli ihuan itlatqui huehcahualoc. Inic 1556 mihcuanih ompa Córdoba ipal quicenquixtih in itetlacahcahuililiz in Juan de Cervantes, icoltzin in tlahcuiloh, ihuan quitlacahuiz intech in tetlaihtlanilianimeh.

Ahmo manih tenehualiztli tlamanalhuiani itechpa in tlayacantihcac inemachtiliz in Miguel de Cervantes, ca, ahmo neyoltzihtzonaliztli, ahmo onahcic yelohuaz hueyitlamachtilcalotl. Quil ca huel omomachtiz ipan Valladolid, Córdoba nozo Sevilla. Noihuan yehhuatl chihualoni ca momachtianiya ipan in Compañía de Jesús, yehica ipan in tlahtolpohualiztli El coloquio de los perros quichihua ce itlacaquiztililiz in ce iltamachtilcal in jesusteopixqui ca neci ce iteihtoliz in iyoliliz tlamachtillotl.

Inic 1566 mochantlalia ipan Madrid. Yauh ompa in Estudio de la Villa, quihuicac itechpa in itetlamachtilizmachtiani in tlahtollacotoncayotl Juan López de Hoyos, in aquin inic 1569 quipanotlac ce amoxtli itech in icohcolizcuiliztli ihuan imiquiliz in cihuatlahtoani cihuatlacatzintli Isabel de Valois, inic etetl inamic in Felipe II. López de Hoyos quitoca ipan inin amoxtli ontetl itlahtollaliz in Cervantes, taxca tlazohtli ihuan tlatlazohtlalli tlamachtilli. Inon yehhuatl in tlayacantihcac inehnextiliz amoxcuilolizotl. Ipan inon xihuitl Cervantes oconmolpih ipan neixcuitilli inic quitta in iteixehualiz in Lope de Rueda ihuan, ipan quimomachitoca ipan inic ontetl ixeliuhcayo in El Quijote, mach itechpa icamac in teyacatic teixehuani, «quizaya in iixtelolo icampa in teixehualiztli».

Iohtoquiliz in Italia ihuan in iteyaochihualiz in Lepanto[ticpatlāz | editar código]

Mohuehcahuitia ce itlatlaliliz in Felipe II ca mochiuh inic 1569, in canin quinahuatia quimomaltiaz in Miguel de Cervantes, tlateilhuilli inic quicohcoa ipan teneneuhcahuiliztli in ce Antonio Sigura, itemachtiani in tlachiuhtli. Intla yeloaniya neltiliztica in Cervantes, inin huel yezquia in teyollohtiliztli ca quichiuh panoz ompa Italia. Ahcito ompa Roma inic mahtlactetl ontetl meztli in inenehuixcauh xihuitl. Ixpouh ompa in itlahtollaliz huelnezqui in Ludovico Ariosto ihuan in Itetlanohnochililiz in tetlazohtlaliztli in siontlacatl[2] sefaradyotl León Hebreo (Yehuda Abrabanel), in tepitzaliztli[3] yancuic platonyotl, ca ipan huetzi in imachiliz in tetlazohtlaliztli. Cervantes tentimani itech in nenemitiliztli ihuan itech in cualmayehcayotl[4] italiayotl, ihuan quipiaz iccemmanyan ce cenquizca tehuellamachtih itlailnamiquiliz in inon tlahtocayotl, ca neci, ic neixcuitilli, ipan ''El licenciado Vidriera'', centetl in itlahtolpohualiz teixcuitiani, ihuan mocahua momatiz ipan nepapan iteihtoliz in occequi itlachiuh.

Mixcahuih in itlayecoltiloca in Giulio Acquaviva, ca yehhuatl yez hueyiteohuatzin inic 1570, ihuan in aquin, in ahzo, quixmah ipan Madrid. Quitoca itzalan Palermo, Milán, Florencia, Venecia, Parma ihuan Ferrara. Cuel quicahuaz inic mixcahuiz in inecahcahualiz in yaochiuhqui ipan in itehuicaliz in itiachcauh Diego de Urbina, in centeuc[5] in Miguel de Moncada. Moacalaquih ipan in cipacacalli[6] Marquesa. Inic 7 inic mahtlactetl metztli inic 1571 mocepanicnelih ipan in neyaochihualiz in Lepanto, «in quicempanahuia inic tlacempanahuiani nenehuianhuiliztli ca quittac in mahcuilpohuaxihuitl quiyacatih, in manqui, ahmo no quitemachia quittaz in tlatoquilih», inic itlan noncalaqui[7] in centlamantli acalli cristoyotl, tlaachcauhtilli itechpa in tlacatzintli Juan de Austria, «ipiltizn in itlapetlanillo in yaoyotl Carlos V, in mahcehualtic iilnamiconi», ihuan ichahuateiconeuh in tlahtoani, ihuan in canin mocepanicneliaya ce in quipanahuia inic tenyo acamocuitlahuiani in inin cahuitl, in imarqués in Santa Cruz, ca monemitia ipan La Mancha, ipan Viso del Marqués. Ipan ce tlahtolnextiliztli nahuatillotl tlachihualli chicontetl xihuitl oc ye zatepan mihtoa:

In ihcuac monematcaitta in icentlaman acalli in Turquiatlacatl, ipan in tlatenehualli neyaochihualiztli acallotl, in tlanohnotzalli Miguel de Cervantes yehhuatl catcaya cohcoxqui ihuan ica tlepohpocaliztli, ihuan in tlatenehualli tiachcauhtli... ihuan ocequintin miyaquintin icniuhtin iaxca quinohnochilih cae, tel yehhuatl catcaya cohcoxqui ihuan ica tlehpohpocaliztli, ca yehhuatl yeniya motzicohquui tlatzintlan ipan inemoaliz in cipacacalli; ihuan in tlatenehualli Miguel de Cervantes quinanquilih ca tlein quinohnotzazquiah itechpa yehhuatl, ihuan ca ahmo quichihuaya in netlacuilli, ihuan ca occencah quinequia miquiz inic tecualancanamiqui ipal Teotzin ihuan ipan tlahtohcauh, in ahmo iuh calaquia itzintlan tlapacholoni, ihuan ca ica ichicahuacayo... Ihuan tecualancanamic in iuh yollohhuapahuac yaochiuhqui inhuic in tlatenehualtin turquiatlacah ipan in tlanohnotzalli neyaochihualiztli ipan in inecahcahualoyan in acalli, in iuh iteachcauh quinahuatih ihuan quipachoh, itloc occequintin yaoquizqueh. Ihuan tzoptli in neyaochihualiztli, in iuh in in teuctli Juantzin quimah ihuan quiyollohittac quexquich huel oquichihuaya ihuan oquicualancanamic in tlatenehualli Miguel de Cervantes, quitlehcahuih ihuan quimacac nauhtetl ducado occencah ica itlaxtlahuiliz... Itech in tlateneualli neyaochihualiztli acallotl quiz eztenqui ipampa ontetl tlaquihquizhuiliztli ipan ielpan ihuan ipan imah, inic monactia ihtlacauhqui in tlatenehualli ima.

Mallotl ipan Argel[ticpatlāz | editar código]

Iteixiptlaximaliz in Miguel de Cervantes ipan in Iamoxpialoyan Tenapalohcayotl in España, ipan Madrid.

Inoc inehualcuepaliz inic Napoles inic ompa España, ipan in cipacacalli Tonatiuh, ce centlamantli acalli turquiayotl tlaachcauhtilli itechpa Mami Arnaute quinchiuh tlaahximeh Miguel ihuan iiccauh Rodrigo, inic 26 inic chiucnauhtetl metztli inic 1575. Yehhuantin catcah tlaahxiltin inic itlapehpeyahualiz in Cadaques de Rosas nozo Palamos, ipan in axcancayotl tlatocayotilli Costa Brava, ihuan tlahuicaltin ompa Argel. Cervantes ixcoyantilo iuhqui tlacanecuilolli in tlacomoniani greciatlacatl Dali Mami. In tlachiuhtli inic onextililoc ipan ihuelitiliz in iamatlahcuilol in tetlatenitztiliztli ca quihuicaya in tlacatzintli Juan de Austria ihuan in Teahuayoh inic Sessa[8], quimilnamictih in motemaltianimeh ca Cervantes catcaya ce tlacatl cencah ittitiloni, ihuan ipampa aquin huelitizquiah quimahcehua ce cualli tequixtiliztli. Quitetlatlauhtih macuiltetl cien escudo ica teocuitlatetl ipampa itemaquixtiliz.

Ipan in macuiltetl ixihuiuh in netemaltiliztli, Cervantes, ce tlacatl ica ce chicahuac teoyoliatl ihuan neyolehualiztli, tzomocquiztitlan nappa. Inic quitlalcahuiz tlacuepcayotiliztli ipan itenahuacyenimeh in mallotl, quimotenehuilih ixquich inixpan iyaohuan. Quipanahuia inic quelehuih in tetlaihiohuiltiliztli in ahmo iuh in tetlahtlacolnextiliztli. Ipampa in tlahtolnextiliztli nahuatilotl ihuan in iamox in teotlacatl Diego de Haedo Tepepancayotl ihuan tlahtolihcuiloliztli ipanocayo in Argel (1612), ticpiyah inetlacuiliz in tlahtolmoyahualiztli ittitiloni itechpa in mallotl. Un tlatenehualli tlapohpotiliztli mocencui ica itlacanexiliz In inenahuatiliz in Argel; In itetemaloyan in Argel ihuan in itlanohnotzaliz in itlahtolihcuiloliz in Malli, ca motuca[9] ipan inic centetl ixeliuhcayo in el Quijote, itzalan in amoxxehxeloliztli 39 ihuan 41. Yeceh, ye huehcauh momati ca in tlachiuhtli tlapantlazalli itechpa Haedo ahmo yehhuatl catcaya iaxca, itlah ca inohmah ye quimoixcomaca. Ipan Emilio Sola, itlachihuani yehhuatl catca Antonio de Sosa, benedictoteotocani itemoncauh in imallo in Cervantes ihuan tetlanohnochililiztli quihcuiloani[10] ipan inohmah tlachiuhtli. Daniel Eisenberg oquiteixpantilih ca in tlachiuhtli ahmo yehhuatl iaxca in Sosa, in aquin ahmo yehhuatl catcaya tlahcuiloh, zan yeh iaxca in hueyi tlahcuiloh malli ipan Argel, ica inohmah tlahcuilolli itlachiuh in Haedo quinextia cencah tlacoyahua tenehnehuiliztli. Ic yelohuaz nelli, in itlachih in Haedo quicahua inic yelohua iteyolmahxiltiliz tlaixnextiani in nenemitiliztli cervantesyotl ipan Argel, zan yeh oc ce in itlahcuilol in inohmah Cervantes ca quichamahua inetlahpaloliz.

Inic centetl ineyehyecoliz in neyeltiliztli nentic, ipampa in islamtlacatl ca itech monequi ca quihuicaz in Cervantes ihuan itemoncahuan ompa Oran quincauh ipan inic centetl tonalli. In tlaahximeh intech monec mohualcuepaz in Argel, in canin callotiloqueh ihuan ixpiyaloqueh oc cencah in ahmo yeppa. Inoc, inantzin inantzib in Cervantes oquicentlalihtahcica cequih itlacempoaliz in ducado, ica in netemachiliztli inic quimaquixtihtahci in iomextin ipilhuan. Inic 1577 monahnamictih in nenohnotzalli, zan in tlacempoaliztli ahmo yehhuatl catcaya yehuatini inic quimaquixtiz in omextin. Miguel tlapanahuia inic quelehuih ca maquixtiloyani iteiccaiuh Rodrigo, in aquin mohualcuep ompa España. Rodrigo quitquiya ce nelhuiliztli tlachiuhtli itechpa iteiccauh inic quimmaquixtiz in yehhuatl ihuan in oc mahtlactetl onnauhtetl nozo mahtlactetl ommacuiltetl itenahuacyenimeh. Cervantes mocentlalih itloc in occequintin tlaahximeh ipan ce oztotl tlainayalli, inic itlanehuilanhuiliz ce cipaacalli españayotl ca huallazquia inic tehualmaniliz[11]. In cipaacalli, huel, oahcito ihuan itech pachiuhtitlan oppa in xallan; zan, yequehen, motzoltzitzquiloc. In cristotlacah tlainayaltin ipan in oztotl no nextiloqueh, ipampa iteixtlapoaliz ce tlaicnelih techalaniani, tatocayotilli In Teocuitlayotiani. Cervantes motlamachitocac in iuh icel iteyollapanani inic quichihchihuaz in teixpampaehualiztli ihuan inic quicialtiz in itemoncahuan.

Cenca cualli tlahcuiloliztli[ticpatlāz | editar código]

El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha (Nāhuatlahtōlli: In tlācaquini calpanpilli Don Quixote ihuicpa La Mancha) ītōcā cē āmoxtli ōtlahcuiloc īpal Miguel de Cervantes īpan 1605 (9 calli) xihuitl.

Nō xiquitta[ticpatlāz | editar código]

  1. Inin tlahtolli quinezcayotia practicante, enfermero nozo auxiliar.
  2. Nozo judeatlacatl.
  3. Tepitzani quihtoznequi inspirador, sugerente.
  4. Cualmayehcayotl quinezcayotia arte.
  5. Centeuctli, cenyaoquizqui, cenyaochiuhtli quinezcayotia batallón, tercio, regimiento, escuadrón, nozo pelotón.
  6. Nozo galera
  7. Itlan oncalaqui, ni- quihtoznequi integrarse.
  8. Teahuayoh quinezcayotia duque.
  9. In tlahtolli toca, nitla- nozo tuca, nitla- quihtoznequi insertar, meter, , introducir, plantar incluir nozo englobar.
  10. Tetlanohnochililiztli quihcuiloani quinezcayotia dialoguista nozo escritor de diálogos.
  11. Nozo tehualceliz