Āltepētl Mēxihco

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
Īhuīcpa ticholōz: nènemòwalistli, tlatēmoliztli

Artículo bueno.svg

Tlahtōlōyān Calpōlli
Distrito Federal
Coat of arms of Mexican Federal District.svg
Chīmalli
Tlahtohcāyōcuīcatl: āyāc

Mexico map, MX-DIF.svg
Mēxihco ītlahtohcāyohuān

Huēyi Āltepētl Āltepētl Mēxihco
Tlaīxpayōtl
- Tlatēctli
1,479 km2
32
Cemonocāyōtl
- Āncāyōtl
- Huehtlatzīncāyōtl
- Huehcapancayōtl huel huēyi

19º 36' - 19º 03' M
98º 57' - 99º 22' C
Āxōchco (3,930 msnm)
Chānehqueh (2005)
- Tlatēctli
- Pozāhuacāyōtl
- Tlatēctli
8,720,916
2
5,862 chān./km²
1
Tlahtohcāyōtzintiliztli 18 ic ēyi mētztli, 1325 (Mēxihco Tenōchtitlan)
1824 (Mēxihco Tēcuācān)
Tēpachoāni Miguel Ángel Mancera PRD party.png PRD
Tēuctlahtohqueh Pablo Gómez PRD party.png PRD
René Arce Islas PAN party.png PAN
Federico Döring PRD party.png PRD
Huso horario UTC-6 (Tlahco)
Īxiptlahyōtiliztli 16
Tlācatōcāitl Tēcuācatl, Tēcuācah
Abreviaturas
 - Común
 - ISO 3166-2

D.F.
MX-DFE

Āltepētl Mēxihco, Mēxihco Tēcuācān moāchcāuhtōcāitia Mēxihco in Calpōlli Tlahtōlōyān (caxtillāntlahtōlcopa Ciudad de México, México Distrito Federal; Otontlahtōlcopa Hnini Monda; Mazāhuatlahtōlcopa Jñiñi B'onro; mixtecatlahtolcopa Ñuu Ko'yo) ca in Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl ītēcuacān. Ītōcā in achi Āltepēnanyōtl Āltepētl Mēxihco īpan Mēxihcah Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl, Āltepētl Mēxihco ahciqui in Mēxihco Tēcuācān, in Mēxihco Tlahtohcāyōtl īhuān in Hidalgo.

Mēxihco inic ōme āltepētl Cemānāhuac cah, auh in āltepētl īca ocachi caxtillahtōhqueh, īhuān ocachi mācēhualchānehqueh cah.

Tōcāitl[ticpatlāz]

Mēxihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.

"Mēxihco" quitōznehqui "Mēxihtli" ahnozo "Mēxihtin" īhuān "-co" zanyenō campa. Quilmach cē aztēcatl yāōquizqui in ōmpa Chicōmoztoc. Ahnozo, occequīntīn quihtoa cah zanyenō Mētztli īxīc, auh īpampa oncān motōca "Mēxihco".

Āxcān Caxtillahtōlcopa mohcuiloa "Āltepētl Mēxihco" iuhqui Ciudad de México.

Occequīntīn macehuallahtōlcopa motenehua;

Cemānāhuacāyōtl[ticpatlāz]

In tepētl Āxōchco.


Āltepētl Mēxihco ītōcā Mēxihco ītēcuacān. Āltepētl Mēxihco tlatēctli in tlahcopāmpa in Mēxihco tlacatiyan. Cuāxōchtia in mictlāmpa īca in Tlahtohcāyōtl Mēxihco īhuān huitztlāmpa tlahtohcāyōtl Morelos. Quipiya 1,479 km² in huēyātēntli in mohtlamantiliah īpan cempoalmatlahtli omōme: in huitztlāmpa in Tepēhuacan Chichinauhtzin, noihqui Āpanco Xōchimilco īhuān in hueyi tepetl Āxōchco ica 3930 m. tliltetl ocachi cuauhuic ipan Mēxihco Calpōlli Tlahtōlōyān, in ompa mictlampa Sierra de Guadalupe; īhuān in tlāpcopa in Ixtlahuacan Mēxihco īhuān in centettihuītz in Sierra Nevada. In tlācatiyān ītlaīxpayo 5 375 m.

Huehuehcauhtica nican, quipiaya ce hueyatezcatl quitoznequi Atezcatl Tetzcoco ica nauhcoyonqui, in ocachi cuauhtic catca Atezcatl Xochimilco, occequin, Atezcatl Tetzcoco ihuan xocoyoc Atezcatl Tzompanco catca. Tlalhuacticpac omitztlaquetz in Hueyāltepētl Mēxihco.

Yōlcatiliztli[ticpatlāz]

Nō xiquitta Mēxihcah totomeh quemeh cuāuhtli, tzopilōtl, centzontli, ahnozo yōlcameh coyōtl, māpachtli, miztli, cuechcōātl, āyōtōchtli, āxōlōtl, zacatōchin īhuān occequīntīn.

Tlahtōllōtl[ticpatlāz]

Amoxtli Mendocino ihuan in īāltepētlacauh.

In Ānāhuac Tlahuelmayān ōchantiaya īpan huēhuetlācah in ītōcā tlācatl Tepeixpan. Huēhuehtlācah Neandertal.

In Achto tlācah īpan in Ānahuac, in cuicuilcah cana huitztlampa catca, yehuan otlachiuh ce yohualtic tzacualli motocayotica Cuicuilco, ihcuah ce tletepetl motenehua Xictli otzatz ihuan tleatoyatl cubrió in āltepētl.

Āltepētzintīliztli[ticpatlāz]

Aztēcah ōāltepētlaniah Mēxihco Tenōchtitlan, āltepētzīntiliztli 18 ic ēyi mētztli, 1325 (2 calli) cē ānepantlālpan ātēzcatl Mētztli īapan. In āltepētl cah azqui ōmpōlōah ihcuāc caxtiltēcah tēpēhuanih ōhuāllāh, īpan 1519 (1 ācatl) auhoc 1521 (3 calli) xihuitl. Īpan 1524 (6 calli) xihuitl, in caxtiltēcah quiāltepētlaniah "municipalidad" Āltepētl Mēxihco, ītōcā "México Tenustitlan", auh, īpan 1585 (2 calli) xihuitl "Ciudad de México".[1]

Īpampa huēyi zahuatl, ōmomiquilitzino in tlahtoāni Cuitlahuactzin. Quinihcuāc, ōmotlahtōcatlalitzino Cuauhtēmoc iuh intlahtōcatzin Mēxihco Tenōchtitlan.

In caxtiltēcah tēpēhuanih ōquixitiniah Mēxihcah īpan Tlachicuēyi 13, 1521 (3 calli) xihuitl.

Mācuīlpōhualxihuitl XIX[ticpatlāz]

In Batalla de Chapultepec in ompa Āltepētl Mēxihco (xiuhpan 1847).

Tras la independencia, in Āltepētl Mēxihco catca icua del Estado de México. Ipan 18 de noviembre 1824 in Congreso otlachiuhquihtoznequi ce calpōlli tlahtōlōyān, lugar que albergaría los poderes federales. El territorio del Distrito Federal se conformó ica Āltepētl Mēxihco ihuan occequin chicuace altepecalpolli: Tacuba, Tacubaya, Azcapotzalco ihuan Mixcoac xiuhpan 20 de febrero 1837.

Mācuīlpōhualxihuitl XX[ticpatlāz]

Mēxihcatl Icnīuhyāōyōtl ōmopēuh īpan 1910 (2 tōchtli) auh ōquitlami 1917 (9 calli) xiuhpan.

Zātēpan īpan Tlachiucnāuhti 19, 1985 (12 calli) ōquichīuh in huēyi tlālollīniliztli. Ōhuetz huēyi cacaltin īhuān miaquīntīn tlācah ōmicqueh.

Mācuīlpōhualxihuitl XXI[ticpatlāz]

In achcauhtepachoani īpan Āltepētl Mēxihco, Marcelo Ebrard cah īhuīcpa 2006 (7 tōchtli) xihuitl.

Tlanahuatīliztli īhuān cemitquimatiliztli[ticpatlāz]

Tecpan Āltepētl Mēxihco.

Āltepētl Mēxihco ca xeluihca 15 īxiptlahyōtiliztli, iteiquini Marcelo Ebrard Casaubuon motenehua caxtillantlahtolcopa jefe de gobierno.

Tēitquīni Cāhuitl
Rosario Robles 2003-2006
Andres Manuel López Obrador 2006-2009
Marcelo Ebrard 2009-2012

In Calpōlli Tlahtōlōyān īxeliuhca[ticpatlāz]

Calpōlli Tlahtōlōyān īīxiptlahyōtiliz
MX-DF-División política.png
Īxiptlahyōtiliztli Chānehqueh (2010) Tlaīxpāyōtl (km²)
Calpōlli Tlahtōlōyān 1.479
Álvaro Obregón 727 034 96,17
Āzcapōtzalco 414 711 33,66
Benito Juárez 385 439 26,63
Coyōhuahcān 620 416 54,4
Cuauhxīmalpan 186 391 74,58
Cuāuhtemōc 531 831 32,4
Gustavo A. Madero 1 185 772 94,07
Iztacalco 384 326 23,3
Iztapalāpan 1 815 786 117,00
Magdalena Contreras 239 086 74,58
Miguel Hidalgo 372 889 46,99
Mīlpan Tlacpac 130 582 228,41
Tlāhuac 360 265 85,34
Tlālpan 650 567 340,07
Vesnustiano Carranza 430 978 33,40
Xōchimīlco 415 007 118,00

Tequiyōtl[ticpatlāz]

Centro financiero de Santa Fe.

Āltepētl Mēxihco, hueyic tequiyotl ipan tlacatiyan. Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanoltin in tlalpixcayōtl īhuīpan cintli, tlālcacahuatl, āhuacatl, chayohtli, chīlli, nohpalli, ochonetli, xonacatl, limonxocotl, nōhuān pitzopixcayōtl, tōtōlpixcayōtl, ichcapixcayōtl, cahuayōpixcayōtl, cuacuepixcayōtl, tentzonpixcayōtl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli.

Āltepētl Mēxihco cē tequiyōtl īpan Ixachitlan ītech temocpan. In yacaticac tequiyotl in ahuicyaniliztli ic cualli yeyantli īpan itentli Mediterraneo Hueyatl. In Santa Fe hueyic centro financiero.

Chānehmatiliztli[ticpatlāz]

Āltepētl Mēxihco īhuēyāltepētini tlacāuhtli.

In Āltepētl Mēxihco quipiya cē tlaltentli 749,11 km² īhuān ce tlacaliztli itechcopa 12.392 chanehqueh (Censo INE xihuitl 2002), īca 1,4% īpan nicān región īhuān cē densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuah cah (76,33%) īhuān 6.440 tlācah cah (51,97%). Cē 23,67% (2.933 chaneh.) in tlācamilqueh, īhuān cē 76,33% (9.459 chaneh.) in āltepētlācah

Āltepētl Mēxihco ītlahtōlhuān[ticpatlāz]

In ahmo cah nahuatīllahtōlli Mēxihco. Caxtillāntlahtōlli tēl, motlahtoa iuh de facto āchcāuhtlahtōlli auh 92% chānehqueh quitlahtoah. Huēynahuatīlli īhuīc Mācēhuallahtōltin tēl, piya mochīntīn mācēhuallahtōltin motlahtoa Mēxihco, īhuīc tleinzāzo chānehqueh tlapōhualli, cualli iuhquin Caxtillāntlahtōlli canah motlahtoa auh mācēhualtin hueliti ihcuiloa achcauhtlahcuilōlli īntlahtōlcopa. Caxtillahtōltica, nahuatīlli tōcā -achi 60 tlahtōltin- tlācatiyān tlahtōltin. Inīn piya mochīntīn Ixachitēcah tlahtōltin tleinzāzo chīhualiztli; quitōznehqui, piya nō ahmācēhualtin Mēxihco. Ic, Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas piya Quicaputlahtōlli ōquichīuh īhuīcpa TCI, Mēxihco icpiya ixachi Caxtillāntlahtōqueh īca ōmpa tlahtōlqueh tlein ōnto Caxtillāntlahtōlli tlācatiyān, auh ica ⅓ mochi Caxtillāntlahtohqueh Cemānāhuac.

In tlahtōlli motlahtoa īpan Mēxihco cah Nāhuatlahtōlli, Mayatlahtōlli, Mixtēcatlahtōlli, Tzapotēcatlahtōlli, Otontlahtōlli, Mazāhuahtlahtōlli, Michhuahcatlahtōlli īhuān occequīntīn. Occequīntīn Europan tlahtōlli Inglatlahtōlli, Yidishtlahtōlli, Alemantlahtōlli, Franciatlahtōlli, Catalantlahtōlli, Galiciatlahtōlli īhuān Rumanitlahtōlli.

Neltococayōtl[ticpatlāz]

Hueyiteopan itech Āltepētl Mēxihco.

Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlācatl neltoquiztia īpan īcel teōtl tlachīhuani cemānāhuatl motenehua Ōmeteōtl ahnōzo Moyocoyani, mayātlācah motōcāyotia K’uh ītech occequīntīn ītōcāhuān.

Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa catolicismo romano, mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō Santo Oficio (Caxtillān Atlācayōtl). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā lutero tlalnetoqui in ompa Mixcoac, ortodoxo tlalnetoqui in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.

Axcan inonqueh calpolli itech Mahomayōtl, judioyōtl in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān cristianoyōtl īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal Fray Alonso de Molina, yeh ōquihcuilo Iudioyotl nozo Iudiocayotl, Mahomayotl auh Christianoyotl.

Tōltēcayōtl[ticpatlāz]

Tecpan Bellas Artes.
Mihtohtli "Chinelo".

Āltepētl Mēxihco cē āltepetl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlaquitcāyōtl īpan Tlachīhuatlācayātl īpan Tlahtohcāyōtl Mēxihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl, yoliztli īpan ahmo tlamatocac tōltēcayōtl iuhqui tlacualcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtōliztli.

Mācēhuallōtl[ticpatlāz]

Āltepētl Mēxihco cē āltepētl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlatquicayōtl īpan Tlachīuhcāyōtl īpan Mexihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl in ōmpa Mexihco huitztlāmpa, yōliztli īpan ahmo tlamatocac tlachīhualiztli iuhqui tlacuālcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtolloliztli.

In mitohtli, cē mihtotli īpan Xochimilco, tlācah īhuān cihuah mihtōtia tlanāhuahquez zan cen cuīcayōtl īca mecahuehuetl, panhuahuetl īhuān tlapitzalli.

In yohuālmitohtli "Chinelo", ilhuitl īpan huēyāithualli Xochimilco iteopan.

Cuīcayōtl[ticpatlāz]

Miaquīntīn cuīcayōtl neneuhcāyōtl cah inīn āltepēcalpōllōtl iuhqui banda, cumbia, balada ahnozo tlātlamantic.

Momotlalcāyōtl[ticpatlāz]

In momotlalcāyōtl īpan Āltepētl Mēxihco cah ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl.

Āltepētl Mēxihco oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli.

Icniuhcayo Āltepētl[ticpatlāz]

Āltepētl Mēxihco ca icniuhcayotl ica ininqueh altepetl.

Āltepētl Tliltetl Tlācatiyān Xihuitl
Los Angeles California Flag of the United States.svg Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān 1969
Nagoya Aichi Flag of Japan.svg Xapon 1978
San Salvador San Salvador Flag of El Salvador.svg Cōzcatlān 1979
Madrid Madrid Flag of Spain.svg Caxtillān 1983
Cuzco Cuzco Flag of Peru.svg Peru 1987
Berlin Berlin Flag of Germany.svg Teutontlālpan 1993
Seul Seul Flag of South Korea.svg Corea Huitztlāmpa 1993
La Ahuana La Ahuana Flag of Cuba.svg Cuba 1997
Āltepētl Cuauhtēmallān Cuauhtēmallān Flag of Guatemala.svg Cuauhtēmallān 1998
Dolores Hidalgo Guanajuato Flag of Mexico.svg Mēxihco 2008
Cádiz Andalucia Flag of Spain.svg Caxtillān 2009
Pequin Pequin Flag of the People's Republic of China.svg China 2009
Estambul Estambul Flag of Turkey.svg Turquia 2010
Rosario Santa Fe Flag of Argentina.svg Argentina 2010
São Paulo São Paulo Flag of Brazil.svg Brasil 2011

Nō xiquitta[ticpatlāz]

Āmoxtiliztli[ticpatlāz]

Tlahtōlcaquiliztilōni[ticpatlāz]

  1. Āltepētl Mēxihco ītlahtōllō.

Tzonhuiliztli calāmpa[ticpatlāz]