Mēxihco

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli

Tēcuacān īcemonocāyō: 19°26′00′′N, 99°08′00′′W

Estados Unidos Mexicanos Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl

Pāmitl Mēxihco Chīmalli Mēxihco

Lema: Ayāc Āltepētlacuīcatl: Mēxihcāltepētlacuīcatl     Tēcuacān  • Chānehqueh  • Cemonocāyōtl Mēxihco Tēcuācān 8,605,239 19°26′M 99°08′C Huēyi āltepētl Āltepētl Mēxihco Āchcāuhtlahtōlli Caxtillahtōlli īhuān 63 mācēhuallahtōlli1 Tēpacholiztli īiuhcāyo Tlācatlahtohcāyōtl tlācatēpacholiztli, tēīxiptlah īhuān federal Tlahtohcātēīxiptla Felipe Calderón PAN Tlācaxoxouhcāyōtl  • Ōmopēuh  • Ōmotlami īhuīcpa Caxtillān Tlachiucnāuhti 16, 1810 Tlachiucnāuhti 27, 1821 Tlaīxpayōtl  • Mochi,  • % ātl Cuāxōchtli Huēyi ātēntli Inic 14 1,972,550 km2 2.5% 3,117.9 km īca TTI; 960 km īca Cuauhtēmallān īhuān 176 km īca Belice 11,122 Chānehqueh  • Mochi  • Pozāhuacāyōtl Inic 11 104,860,000 (INEGI tlapōhualiztli 2005[1]) 52.3 hab/km2 PIB (nominal)  • Mochi (2006)  • PIB per cápita Inic 10 US$ 840,012,000,000 US$ 8,066 (2006) PIB (PPA)  • Mochi (2006)  • PIB per cápita Inic 10 US$ 1,171,506,000,0002 US$ 11,249 (2006) IDH (2006) 0.821 (Inic 53) – pani Tomīn Mēxihcatl peso ($, MXN) ‎Tlācatōcāitl Mēxihcatl, mēxihcah Cemānāhuacāhuitl  • xōpan cāuhpan UTC-6 īxquichcāuh UTC-8 UTC-5 īxquichcāuh UTC-7 Mātlatzālan āxcāyōtl .mx Prefijo telefónico +52 Prefijo radiofónico 4AA-4CZ, 6DA-6JZ, XAA-XIZ Nenecuilhuāztli ISO 484 / MX / MEX Miembro de: TLCAN, ONU, OEA, OCDE, APEC, G3 1 No existe declaratoria constitucional de lengua oficial. La Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas señala que todas las lenguas indígenas que se hablen son lenguas nacionales e igualmente válidas en todo el territorio nacional. 2 Mēyalli: FMI.

Mēxihco^{IPA:/meː'ʃiʔko/} īāchcāuhtōca Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl (Caxtillāntlahtōlcopa México īāchcāuhtōca Estados Unidos Mexicanos) tlācatiyān tlātectli īpan Ixachitlān mictlāmpa; tlacempanahuia inic huēyi in āltepēnānyōtl in Āltepētl Mēxihco īhuān in Mēxihco tēcuācān in Calpōlli Tlahtōlōyān ca.

Cuāxōchtia canahpa in mictlāmpa īca Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, canahpa nō tlāpcopa huitztlāmpa īca Cuauhtēmallān īhuān Belice, canahpa tlāpcopa īca in Ayōllohco Mēxihco īhuān in Caribe Huēyātl, īhuān canahpa in cihuātlāmpa īca Ilhuicaātl Pacífico.

Mēxihco tlātectli īpan inic mācuīlli tlālpan Ixachitlānco īhuān inic mahtlāctli onnāhui tlālpan Cemānāhuac. Mēxihco ca in tlācatiyān īca ocachi caxtillahtōhqueh, īhuān ocachi mācēhualchānehqueh.

Iuh zan tlācatiyān īhuīc Latinixachitlān īpan Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económico īhuīcpa 1994 ^{(8 tōchtli)}, Mēxihco ca achitlahco tequiyōtl tlācatiyān.

Inīn tlahcuilōlco 1 In Tōcāitl 2 Tlahtōllōtl 3 Cemānāhuacāyōtl 3.1 Tepētiliztli 3.2 Yeyāntli 3.3 Yōlcatiliztli 4 Mēxihco īxeliuhca 5 Tequiyōtl 6 Chānehmatiliztli 6.1 Huēyi āltepētl 6.2 Tlācanemitiliztli 6.3 Mēxihco ītlahtōlhuān 6.4 Neltococayōtl 7 Tōltēcayōtl 7.1 Īxiptlayōliztli 7.2 Tlacualcāyōtl 7.3 Tōnalizcāyōtl 7.4 Cuīcayōtl 7.4.1 Cualtzin cuīcayōtl 7.4.2 Huēyi tlacuīcaliztli 7.4.3 Huēyi cuīcatiani 7.5 Momotlalcāyōtl 8 Nemachtiliztli 8.1 Inic ce nemachtiliztli canahpa huehcauh nemachtiliztli 9 Tlalyehcotiliztli 10 Tlamatiliztli īhuān āmantēcayōtl 10.1 Tlachicāhualiztli 10.2 Huaznenquiliztli 10.3 Nēzcāyōpanōliztli 10.4 Huēhuehtlatquicayōtl 11 Nō xiquitta 12 Occequīntīn macehuallahtōlcopa 13 Āmoxtiliztli 14 Tlahtōlcaquiliztilōni

[ticpatlāz] In Tōcāitl

"Mēxihco" quitōznehqui "Mēxihtli" ahnozo "Mēxihtin" īhuān "-co" zanyenō campa. Quilmach cē aztēcatl yāōquizqui in ōmpa Chicōmoztoc. Ahnozo, occequīntīn quihtoa cah zanyenō Mētztli īxīc, auh īpampa oncān motōca "Mēxihco".

Cāuhca, Mēxihco ōquimpix occequīntīn tōcāitl: Imperio Mexicano (Mēxihcatl Huēyitlahtohcāyōtl), Nación Mexicana (Mēxihcatl Tlācatiyān) īhuān República Mexicana (Mēxihcatl Tlācatlahtohcāyōtl).

Āxcān īāchcāuhtōca nēci in 1917 Mēxihcatl Nahuatīlāmoxpan iuhquin Estados Unidos Mexicanos (Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl).

Āxcān caxtillāntlahtōlcopa mohcuiloa "Mēxihco" iuhqui México; Caxtillān mohcuiloa Méjico .

[ticpatlāz] Tlahtōllōtl

Xiquitta zāzanilli: Mēxihco tlahtōllōtl

Xiquitta zāzanilli: Mēxihco Tenōchtitlan

Xiquitta zāzanilli: Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōtl

Mātēl 22,000 xiuhpan, mācēhualli ixachitēcatl ōchāntih īpan inōnqueh tlālli quilmach Mēxihcah ōquipēuhqueh īmāltepēuh, Mēxihco Tenōchtitlan, īpan Tlayēti 18, 1325 ^{(2 calli)} xihuitl. Occequīntīn huēhuehyi Mēxihco tlahtocāyōtl nō ōcatcah:

• Ōlmēcah
• Chīchīmēcah
• Tōltēcah
• Mayātēcah
• Cuextēcah
• Mixtēcah
• Tzapotēcah
• Michhuahqueh
• Aztēcah

Nōzan, caxtiltēcah tēpēhuanih ōquixitiniah Mēxihcah īpan Tlachicuēiti 13, 1521 ^{(3 calli)} xihuitl auh mopēhua Inoquīpan Caxtiltepēhuacāhuitl. Caxtiltēcah ōquipolo Mēxihco Tenōchtitlan icchīhua Āltepētl Mēxihco ītlācatiyān, Yancuīc Caxtillān.

Yohuac īpan Tlachiucnāuhti 15, 1810 ^{(6 tōchtli)} xihuitl, ōmpēuh Mēxihco huēyi Tēmaquixtilizyāōyōtl, ihcuāc teōpixqui Miguel Hidalgo y Costilla māltepētlālia in oncān teōcalpan motōcāyotia Dolores, Cueyatlālco. In caxtiltēcah zannō ihcuāc quitlāliah tēuctli in ītōcā Francisco Xavier Venegas iuhquin ōntlahtoāni nicān Yancuīc Caxtillān. Tlachiucnāuhti 27, 1821 ^{(4 calli)} xiuhpan, ōcalacque Āltepētl Mēxihco Agustín de Iturbide īhuān īyāōquizcahuān. Iuh ōmochīuh ītēmaquixtiliz Yancuīc Caxtillān in īhuīcpa Huēhueh Caxtillān, Europanco. Īca ītōcā Agustín Inic Cē, inīn xiuhpan motlahtohcātlālia Iturbide huēyi tlahtoāni in īpan ixquich Mēxihco ahnōzo huēhuehtlahtohcāyōtl in Ānāhuac. Īpan 1846 ^{(3 tōchtli)} xihuitl, ōmpēhua yāōyōtl in tlein Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl chānehqueh ōquichihuilique Mēxihco inīc quincuīcuilizque mēxihcah huel cencah huēyi īcecniquizaliz intlāltzin. Inīc yāōyōpan quicuīcuilique Mēxihco in āxcān tiquixmauhtih iuhquin California, Nevada, Utah, Colorado, Yancuīc Mēxihco, Texas, Arizona īhuān occē tlahtohcāyōtl. Quipalehuique in īquizcan, ōmicque inīn yāōyōpan in iximachoh iuhquin (Tiyacauhque Īconehuantzin Chapōltepēc). Otlan in yāōyōtl īpan 1848 ^{(5 tecpatl)} xihuitl. Īpan Tlamācuīlti 5, 1862 ^{(6 tōchtli)} xihuitl, mēxihcatl yāōquizque īhuān yāōquizcayacanqui in ītōcā texācatl Ignacio Zaragoza, quimpēuhqueh franciatlācah in oncān ītauhcayō motōcāyotia (Īnecaliliz in Cuetlaxcōāpan) īpan yāōcāltepēpan Loreto īhuān Guadalupe īca nāhuamācēhualtin zacapoaxtlah īhuān xōchipolcah. Zātēpan, īpan 1864 ^{(8 tecpatl)} xihuitl, nicān pēhua Mēxihco Tenōchtitlan īntlahtohcāyōpan austriatlācah huēyi tlahtoāni Ferdinand Maximilian īhuān huēyi cihuātlahtoāni Carlota Amalia.

Nicān ōpēuh, in īpan Tlamahtlāccēti 20, 1910 ^{(2 tōchtli)} xihuitl huēy yāōyōtl ihtic Mēxihco motōcāyotia "Mēxihcatl Icnīuhyāōyōtl", in iuh ōmāltepētlāli Francisco I. Madero. Inīn xiuhpan 1942 ^{(8 tōchtli)}, Mēxihco tecentili "Los Aliados" īpan Īyāōyo in Cemānāhuac Inic Ōme īca ītlanapololiz inīc Ehēcayāōquizcani 220.

Īpan Tlamahtlācōnti 1, 2000 ^{(1 tecpatl)} xihuitl, Vicente Fox tlaīxquetzalli īhuīcpa PAN, yehhuātl nicpēhua īmēxihcatetenahuatoh, in āquin inic cē Tlahtocātēīxiptla quimauhtili, mēxihcah quitenauhque Ernesto Zedillo iuhquin yancuīc huēyi tlahtōcauh Mēxihco ihic occequīntīn mecatlācayōtl; PAN huetzicoh in cemitquimatiliztli īpampa 70 xihuitl ītepacholiz PRI.

Felipe Calderón ōpēuh mēxihcatetenahuatoh ocaqui mohuetehuaque, ixachi patio īhuān ocachi tzacualtoc ōmpa Mēxihco, nicpia in PAN occequīntīn ōnicpēuh īpan īocohuetziqui Andrés Manuel López Obrador, tlaixquetzalli īhuīcpa PRD. Felipe Calderón cah āchcāuh Tlahtohcātēīxiptlani īhuīcpa Tlamahtlācōnti 1, 2006 ^{(7 tōchtli)} xihuitl.

In Xiuhpan 2009, ce cocoxcayotl Influenza huēycocoliztli mochīhua Mēxihco īhuān Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl. In Influenza huēycocoliztli moaci Tlacetilīlli Huēyitlahtohcāyōtl īhuān Caxtillān. Cateh 22 miquih. Īpan 6:00 hrs in Aeroméxico tepoztōtōtl Boeing 777 ōtlāltia īpan in Āltepētl Mēxihco īca 148 mēxihcah huālmocuepayah China (achtopa Hong Kong īhuān Pequin) īpampa yehhuāntin ōcatcah tzacualo īpan ahmo cualli yōliztli iuhcayōtl īpan China.

[ticpatlāz] Cemānāhuacāyōtl

Mēxihco cuāxōchtia canahpa in ayamictlāmpa īca Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl canahpa huitztlāmpa Cuauhtēmallān īhuān Belice, canahpa Iquizayān Ayōllohco Mēxihco īhuān Caribe Huēyātzin īhuān canahpa īcalaquiyāmpa Ilhuicaātl Pacífico īhuān Ayōllohco California.

Cemantoc tlālli ītlaīxpayo ca 1,959,248 Km² īhuān tlālhuāctli ītlaīxpayo 5,127 km². Īānāhua tlatlamachiyōtiāni 11,122 km. Ca miaquīntīn Tlātlālhuāctli: Revillagigedo Tlātlālhuāctli (Socorro, Clarión, San Benedicto, Roca Partida), īhuān in Marías Tlātlālhuāctli (María Madre, María Cleofas, María Magdalena, San Juanito), in Pacíficoc; in Guadalupe, Cedros, Ángel de la Guarda, Coronado, Rocas Alijos, Tlālhuāctli in Tiburón, Tlālhuāctli in Carmen, īxco in Tlani California Tlālyacatl īhuān Sonora hueyātēntli; īhuān in Āltepētl Carmen, Cozumel, Cihuāh Tlālhuāctli, īhuān in Atzatzazmolli Cōcōloh , Atlánticoc. In quipiya in Tlālhuāctli in Mictlāmpa īhuān Farallones, teilhuilli Mēxihco, ca ahmōtlami.

[ticpatlāz] Tepētiliztli

Mēxihco ca cē tepētlatic tlālli. In Nāntepētlah Cihuātlāmpa, in Nāntepētlah Tlāpcopa īhuān Nāntepētlah Huitztlāmpa. In Centlazotl Yancuītletepētic. Popōcatepētl, tletepētl ahciqui ahco in Mēxihco Tlahtohcāyōtl, Morelos īhuān Puebla. Achi ahuīc īpalax in Tlamahtlācōnti 15, 2000 xihuitl. Iztaccihuātl, itōcā cē tletepētl ahciqui ahco in Mēxihco Tlahtohcāyōtl īhuān Puebla. Cītlaltepētl, ahnōzo "Āhuīlizāpan tlachihchiquilli", tletepētl ahciqui Puebla īhuān Veracruz.

[ticpatlāz] Yeyāntli

Mēxihco quimpiya miaquīntīn yeyāntli xiuhpan. In piya mochīntīn tēl īpan Wladimir Köppen iuhcāyōtl. Nicān yeyāntli ahneneuhqui mochi Mēxihco, inōn tlācatiyān īca mediterráneo yeyāntli īca miaquīntīn tepēmeh, in xopantlān ahmo quiyahuitl īca ixachi tōnayoh īpan aco temperatura. Nicān Ixachitlān Mictlāmpa huacqui īhuān tepēyoh īca chicāhuac ehēcatl īhuīcpa Bravo ātōyātl quemeh tlahtōcāyouhtic cuauhtlah Barrancas del Cobre in ōmpa Chihuahuac. Nochipa tepētlampa quipiya miac cuauhtlah cepayauhtic. In mēxihcatencalīxcuātl īca Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl in ixtlahuatl cah, cē yeyāntli cenca tepēyohtic in iuh Sierra Madre Cihuātlāmpa, Sierra Madre Tlāpcopa īhuān Sierra Nevada, tlein atlacomolli quipiya ixachi ātl ātemoctli iuhcāyōtl īhuān ātōyātl īpan tlani temperatura.

Īpan nō tlahcopampa atoctlah īca ehēcahuacqui, Mēxihco nicān quipiya ixtlahuatl īhuān tepētzintli quemeh motenehua El Bajío īcampa caxtiltēcah. In huaccaixtlahuatl^[2]. nicān tlahtohcāyōtl Sonora, Chihuahuac īhuān Tlani California cah, quemeh tlahtōcāyoh cuauhtlah El Viscaíno in ōmpa Tlani California.

[ticpatlāz] Yōlcatiliztli

Xiquitta zāzanilli: Mēxihcah yōlcah

Nō xiquitta Mēxihcah totomeh quemeh cuāuhtli, tzopilōtl, centzontli, quetzaltōtōtl, alotl, ahnozo yōlcah ocēlōtl, coyōtl, māpachtli, miztli, tecuanōtl, cuechcōātl, tlācamichin, āyōtōchtli, āxōlōtl, āmiztli īhuān occequīntīn.

[ticpatlāz] Mēxihco īxeliuhca

In Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl piya 32 tlahtōlōyān entidades: 31 tlahtohcāyōtl īhuān cē Tlahtōlōyān Calpōlli.

[ticpatlāz] Tequiyōtl

Mēxihco cē tequiyōtl īpan Ixachitlān ītech temocpan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl īhuān Canada. Mēxihcatl tequiyōtl tequipanoa īhuīc tlaquixtilli techiactli īcan inic cē pixcaliztli, nōiuhqui inic ōme tequipanolli in ahuicyaliztli īca in ahuicyanimeh mochi xiuhpan āltepēmeh quēmeh āltepēmeh īca ānāhuaxaltentli, caxtiltēhuaque āltepēmeh, huēhuehtzacualtipac āltepēmeh, chīhualoyāltepēmeh, yeliliztli iuhcanqueh īhuān momotlaliztli. Mēxihco piya cē ācalquīxōhuayān ītequipanoliz in ōmpa Ācapōlco, Ācalquīxōhuayān Vallarta, Chalchiuhcuecān, Tampico, Ensenada, Chetumal, Manzanillo, Salina Cruz, Cōātzacualco, Mazātlān, īhuān occequīntīn.

Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanoltin in tlalpixcayōtl īhuīpan cintli, tlālcacahuatl, cafetzin, ācintli, āhuacatl, chayohtli, chīlli, naranjaxocotl, maniltzapotl, nohpalli, ochonetli, xonacatl, limonxocotl, nōhuān pitzopixcayōtl, tōtōlpixcayōtl, ichcapixcayōtl, cahuayōpixcayōtl, cuacuepixcayōtl, tentzonpixcayōtl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli tlaquixtilli iztac teōcuitlatl, cōztic teōcuitlatl, chīltic tepoztli, tlīltepoztli, āmochitl, temētztli, in chīhualoyān mictlāmpa Mēxihco īpan Tlahtoāntepēc, Mēxihco Tlahtohcāyōtl, Xālīxco, īhuān mēxihcāltepēmeh in ōmpa calīxcuātl īca Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.

Mēxihcatl peso cah in achauhtomīn īpan Mēxihco. Inīn cateh:

Tepoztomīn	Āmatomīn
10¢ 20¢ 50¢ $1 $2 $5 $10	$20 $50 $100 $200 $500 $1000

[ticpatlāz] Chānehmatiliztli

Īca 103 000 (2005 tlapōhualiztli), Mēxihco cah in achi caxtillahtōhqueh tlācatiyān.

[ticpatlāz] Huēyi āltepētl

Āltepētl Chānehqueh Āltepēnānyōtl Mēxihco 19 231 829 Āltepēnānyōtl Ātemaxac 4 095 853 Āltepēnānyōtl Tlahtoāntepēc 3 664 331 Āltepēnānyōtl Cuetlaxcōāpan 2 109 049 Āltepēnānyōtl Tōllohcān 1 610 786 Tijuana 1 384 005 León 1 325 210 Āltepētl Juárez 1 313 338 Torreón 1 210 890 Āltepētl San Luis Potosí 1 075 000

Āltepētl Chānehqueh Mēxihcali 900 965 Mérida 897 740 Aguascalientes 805 666 Tampico 803 196 Cōlhuahcān Rosales 793 730 Cuauhnāhuac 787 556 Ācapōlco 786 830 Āltepētl Chihuahuac 784 882 Morelia 735 624 Chalchiuhcuecān 702 394

[ticpatlāz] Tlācanemitiliztli

Xiquitta zāzanilli: Chōntalnemitiliztli īpan Mēxihco

Occē tequipanolli in tomīn (Dollar īhuān Euro), nahuatīlo īpampa in tlein mēxihcah chantiah īpan:  Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān īca 18,000,000 mēxihcah  Canada īca 50,000 mēxihcah  Teutontlālpan īca 10,000 mēxihcah  Caxtillān īca 8,700 mēxihcah  Cuauhtēmallān īca 4,000 mēxihcah  Francia īca 4,700 mēxihcah  Tlacetilīlli Huēyitlahtohcāyōtl īca 3,800 mēxihcah  Belgica īca 3,040 mēxihcah  Argentina īca 3,230 mēxihcah  Suiza īca 5,360 mēxihcah

Nicān Mēxihco, cē tlahtohcāyōtl quenīn chantiah miaquīntīn chōntalchānehqueh[3]:  Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, 343,591 tlacetilīlli tlahtohcāyōtēcah  Cuauhtēmallān, 23,597 cuauhtēmaltēcah  Caxtillān, 21,024 caxtiltēcah  Cōzcatlān, 6,647 cōzcatēcah  Argentina, 6,465 argentinatlācah  Colombia, 6,215 colombiatlācah  Francia, 5,723 franciatlācah  Teutontlālpan, 5,595 teutontlācah  Cuba, 5,537 cubatlācah  Italia, 3,904 italiatlācah Occequīntīn tlācatiyān īca 280,600 chānequeh

[ticpatlāz] Mēxihco ītlahtōlhuān

Xiquitta zāzanilli: Tlahtōlli īpan Mēxihco

In ahmo cah nahuatīllahtōlli Mēxihco. Caxtillahtōlli tēl, motlahtoa iuh de facto āchcāuhtlahtōlli auh 97% chānehqueh quitlahtoah. Huēynahuatīlli īhuīc Mācēhuallahtōltin tēl, piya mochīntīn mācēhuallahtōltin motlahtoa Mēxihco, īhuīc tleinzāzo chānehqueh tlapōhualli, cualli iuhquin Caxtillahtōlli canah motlahtoa auh mācēhualtin hueliti ihcuiloa achcauhtlahcuilōlli īntlahtōlcopa.^[4]. Caxtillahtōltica, nahuatīlli tōcā -achi 60 tlahtōltin- tlācatiyān tlahtōltin. Inīn piya mochīntīn Ixachitēcah tlahtōltin tleinzāzo chīhualiztli; quitōznehqui, piya nō ahmācēhualtin Mēxihco. Ic, Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas piya Quicaputlahtōlli ōquichīuh īhuīcpa TCI, ^[5] nō in Cuauhtēmaltēcah Ixachitēcah tlācah.^[6] Mēxihco icpiya ixachi Caxtillahtōqueh īca ōmpa tlahtōlqueh tlein ōnto Caxtillahtōlli tlācatiyān, auh ica ⅓ mochi Caxtillahtōqueh Cemānāhuac.

In tlahtōlli motlahtoa īpan Mēxihco cah Nāhuatlahtōlli, Mayatlahtōlli, Mixtēcatlahtōlli, Tzapotēcatlahtōlli, Otontlahtōlli, Mazāhuahtlahtōlli, Michhuahcatlahtōlli īhuān occequīntīn.
Occequīntīn Europanēcah tlahtōlli Veneziatlahtōlli, Tlani teutontlahtōlli, Alemantlahtōlli, Franciatlahtōlli, Catalantlahtōlli, Galiciatlahtōlli īhuān Rumaniatlahtōlli.

[ticpatlāz] Neltococayōtl

Neltococayōtl īpan Mēxihco1
Neltococāyōtl	Neltocōca
Catolicismo Romano	74.612.373
Protestantismo īhuān Evangelismo Históricas Pentecostales In Cemānāhuac Ītlahuīl Occequīntīn	4,408,159 599.875 1.373.383 69.254 2.365.647
Bíblicas no evangélicas Adventistas Mormones Tlāchixqueh Xehova	1,751,910 488.945 205.229 1.057.736
Judaísmo	45.260
Aocmo Neltococayōtl	2.982.929
Mahomayōtl	5,874
No especificada	732.630
1Sólo contempla la población mayor de cinco años, que en el año 2000 sumaba 84.794.454
Fuente: INEGI (2000) [1]

Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlācatl neltoquiztia īpan īcel teōtl tlachīhuani cemānāhuatl motenehua Ōmeteōtl ahnōzo Moyocoyani, mayātlācah motōcāyotia K’uh ītech occequīntīn ītōcāhuān.

Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa catolicismo romano, mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō Santo Oficio (Caxtillān Atlācayōtl). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā lutero tlalnetoqui, ortodoxo tlalnetoqui, īhuān inglatlālpantlalnetoqui.

Mahomayōtl, judioyōtl īhuān cristianoyōtl īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal Fray Alonso de Molina, yeh ōquihcuilo Iudioyotl nozo Iudiocayotl, Mahomayotl auh Christianoyotl.

Mēxihco ca cē tlācatiyān ixachi católicos cemtlālticpacco, in mēxihcatl tlahtohcāyōtl ahmō inic cē neltococāyōtl. In xexelihuiztli intlā teōneltococāyōmeh tlācapachotiliztli īhuān īopacholiz in tētlamamaquiliztli inīn tlācatlahtocāyōtl omcauh ic 1857 Mēxihcatl Nahuatīlāmoxtli, īhuān ayāc catca īpan inīn nahuatīlli quin āxcān. In 1824 Mēxicatl Nahuatīlāmoxtli ihtoquiztia in āchcāuhteōtiliztli īpan mēxihcatl tlahtocāyōtl yezquia zan niman catolicoteōnechicoliztli, īhuān José María Morelos ihto tlein ahocmo piya ixnamiquiliztli nicpampa occequīntīn.

[ticpatlāz] Tōltēcayōtl

Mēxihco cē tlācatiyān ican mochi tlacuicuiliztli ipan Centlalticpac quito Tlaquitcayotl īpan Tlachihuatlacayotl icampa UNESCO; ixquichi tlamatocac toltecayōtl, yolizyoliztli ipan ahmo tlamatocac toltecayotl quemeh tlacualcayotl, macehualmihtotiztli, macehualtlahtolloliztli.

Īpan inon tlālpan ihuicpa huehueyi tlahcuilomeh quemen Diego Rivera, David Alfaro Siqueiros, Frida Kahlo occequin. Inin xiuhpan 1650, zanno ihcuac tlahchilohuaya ompa Mēxihco in iteuhcayo Miguel Cabrera. Occepa xihuitl Alejandro Toledo ce tlacuiloh cenca tenyo ipan Cemanahuac ipampa itlapal huaxyacatl ixiptli.

Īpan Mēxihco, teōnantzin Nantzin Juana Inés de la Cruz īhuān Juan Ruiz de Alarcón ōāmatlacuiloh āmoxtli īca Caxtillahtōlli. Azozan Octavio Paz ōāmatlacuiloh La piedra del Sol quemeh inic cē āmoxtli īpampa Caxtillahtōlli. Azozan huehca xihuitl oquiamatlacuilo Carlos Fuentes ahnozo in xochicuicani Rosario Castellanos.

In mexicatl calmanayotl cenca cualli cah, Ipan huehuehaltepetl quemeh olmecatoltecayotl, mayatoltecayotl, tzapotecatoltecayotl, teotihuahcatoltecayotl, mexihcatoltecayotl, occequin. In caxtilxiuhpan in teocalli ihuan tzacualtecalco motenehua Barroco. In axcan cahuitl mexicatl calmanayotl oquitlachiuh ipampa Luis Barragán ce calmanani achcauh ipan Minimalismo.

[ticpatlāz] Īxiptlayōliztli

Xiquitta zāzanilli: Mēxihcatl īxiptlayōliztli

In inic ce mexihcatl ixiptli xiuhpan 1897, itech Ingeniero Salvador Toscano otlachiuh ohtli ipan tlahuantli itechpa inin tlacatiyan cenca tlachcauh (oquicceecentlaaliaa yeh ipan xihuitl 50’s itoca itech Memorias de un Mexicano teeilnaamiquiliztli itechpahuicpa ce mexicatl, ihuan noyuhqui inic ce ahmo huehca tlaooltetzetzeliuhcaayootl motenehuaa Don Juan Tenorio xiuhpan 1898. In inic ce huehca tlaooltetzetzeliuhcaayootl catca Fatal Orgullo in xiuhpan 1916. Auh 1920 xiuhpan otlachiuhqueh inic ce peliculas icampa tlatozcatl Hollywood, California tlein otlaquiti nochi huel mexicah cineastas. In xihuitl 1930 otlachiuh in cine mach tlacaqui, cenca tenyoh in cemanahuac ipan nochi tlacatiyan caxtillahtoltica ica peliculas iuhqui Sobre las Olas (aacueeyopan) xiuhpan 1932 nozo itechpahuic René Zacarías ihuan Raphael J. Sevilla in pelicula Alla en el Rancho Grande, xiuhpan1936.

Cah huēyi mēxihcah īxiptlayōliztli quēmeh Amores Perros auh Y Tu Mamá También auh huēhueh quēmeh Ahí Está El Detalle. Huēyi mēxihcah īxiptlayōtiani iuhquin Alfonso Cuarón īpan Harry Potter and the Prisoner of Azkaban.

[ticpatlāz] Tlacualcāyōtl

Mazqui in mācēhuallacualli inic cē catca, īpēhualiz īhuīc āxcān mēxihcatl tlacualli ōquichīuh Caxtiltepēhuacāuhpan. In mācēhuallacualli cintli, chīlli, etl, ayohtli, āhuacatl, camohtli, tlālcamohtli, xītomatl, mīltomatl, tlālcacahuatl, nohpalli, huauhtli, nacahuehxōlōtl, canauhtetl, tōtōltetl, xomilin, chapōlin, chilocuilin, meocuilin, āzcamōlli, quilitl quemeh epazōtl, tzapotl, tlīltzapotl, nōchtli, capōlin. Neuhqui, miaquīntīn tlacualcāyōtl motēquitiltīlia āxcān son herencia de los āchcāuhtīca nextamaliztli ic cintli, in tlacualtin tlamatiliztli īpan tlecuitl, la molienda en molcaxitl īhuān metlatl. Īca caxtiltēcah ōacicoh pitzonacatl, cuacuauhnacatl, tōtōlnacatl; caxtilchīlli, pitzocuitlaxcotli, chiancacatl, chichihualatl, tlatezauhtli, xocoqui, in tlauhtli, caxtillaxcalli, xocomecatl īca tlapaloctli, naranjaxocotl mazatexocotl, ezxocotl, chiyacuilotl, limonxocotl occequīntīn. In ōmpa Alemantlān in teixhuinotl.

Mēxihco tlācatiyān ica ixachi tlacualli in ōmpa Centlalticpactli quemeh tamalli, ātōlli, tlaxcalli, xocolātl, tlaxcalpōchōlli, octli, pozolli, tzopitl, chīlquilitl, teixhuinotl, octli, tlatetzauhtli, neuctli, Tequillān metzcalli.

[ticpatlāz] Tōnalizcāyōtl

[ticpatlāz] Cuīcayōtl

Miaquīntīn cuīcayōtl neneuhcāyōtl cah inīn tlācatiyān iuhquin rock, pop nozo tlātlamantic. Huēyi tlacuīcaliztli cateh Jaguares, La Ley, Maná, El Tri īhuān Zoé.

Cah cuīcacan quēmeh Auditorio Nacional, Foro Sol auh Palacio de los Deportes Āltepētl Mēxihco auh Auditorio Coca-Cola Tlahtoāntepēc, īyān huēyi chōntallācatiyān cuīcatiani ōcuīcahuac iniuhquin Depeche Mode, Muse, Keane, Coldplay nozo The Who.

[ticpatlāz] Cualtzin cuīcayōtl

• José Pablo Moncayo
• Manuel M. Ponce
• Silvestre Revueltas

[ticpatlāz] Huēyi tlacuīcaliztli

Belanova Café Tacvba Caifanes El Tri Fobia La Ley

Kabah Maná Mœnia Pesado Porter Zoé

[ticpatlāz] Huēyi cuīcatiani

• Lila Downs
• Susana Harp
• Rodrígo González
• Agustín Lara
• Armando Manzanero
• José Alfredo Jiménez

[ticpatlāz] Momotlalcāyōtl

In momotlalcāyōtl īpan Mēxihco cah ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Axcan, Mēxihco, cē centlalticpac huelitini ica momotlalcayotl, ihcuac tecuacan itechpahuic Olimpicayoh Mahuiltiliztli xiuhpan 1992 in ōmpa Āltepētl Mēxihco 1968, otlacauh huel miyac imomotlalcayo ipampa tlācatiyān.

Mēxihco oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, karate, judo, taekwondo, boxeo, tenis, atletismo, gimnasia, trial, enduro, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli.

[ticpatlāz] Nemachtiliztli

In nemachtitliztli ipan Mexihcoticpacpa miactin xiuhpohualli nican, aztecah ihuan mayatlaacah onemachti canah ichanehhuan ica tlahtōlli, tlahcuilōliztli, toltecayotl ihuan tlachiuhtlacayotl ihuan oacicoh itechpahuic caxtiltecah ocuiltonoa in chanehqueh itech tlalpan ihuan itlachiuh ce huellahuapahualtlalhuayotl ixcoyan Mexihco.

Inon tlalpan axcan quipiya ce cualli nivel nemachtiliztli ipampa macehualteizcaltiliztli xocoyoxiuhpan, in ahmo tlahcuiloyotl aci xihuitl 2005 ipan 9.2 % ichanehhuan tlacempohualiztli. Nican inic ce nemachtiliztli ihuan inic ome nemachtiliztli zan nēn ihuan mamaltica (9 xihuitl mani nemachtiliztli).

[ticpatlāz] Inic ce nemachtiliztli canahpa huehcauh nemachtiliztli

In Coconeh Chantli achcauhtica nemachtilli ica hueyi tepochcalli. Ce hueyic tepanahuiliztli ipampa mēxihcatl macehualteizcaltiliztli in Comisión Nacional del Libros de Texto Gratuitos (Calpollotl Tlacatiyanco icopa amoxtlahcuiloliztli zan nēn) otlachihualoc ipan CONALITEG tepoztlahcuilolli namaquilizhuayan icampa occequintin coconeh tlamachtilcalco. Axcān quipiya amoxtli ipan macehuallahtolcopa ihuan amoxtli ipampa ixpahpalcoconeh.

Ipan huehca altepemaitl ihuan macehualcalpolli quipia nemachtiliztli icampa tepozmetztli motenehua Edu-Sat tlen transmite videoconferencias ihuan teleconferencias caxtillahtolcopa ihuan macehuallahtolcopa ipampa 3000 tlamachtilcalli ihuan 300,000 temachtianih ipan occe tlacatiyan. Noyuhqui inin tlansmisión satelital Edusat aci canahpa occequin tlacatiyan tlanihuic Ixachitlan tlahcopampa ihuan Colombia.

Álvaro Obregón ōquichīuh Secretaría de Educación Pública īpan 1922. Yehhuān piya nemachtiliztli Mēxihco.

[ticpatlāz] Tlalyehcotiliztli

[ticpatlāz] Tlamatiliztli īhuān āmantēcayōtl

Yancuīc āmantēcayōtl Mēxihco āxcān cah auh yancuīc mēxihcah īāmantēcayō pēhua: Zonda quichīhua ehēcatlanōnōtzqui, Mastretta quichīhuāz tepozmalacatl.

[ticpatlāz] Tlachicāhualiztli

[ticpatlāz] Huaznenquiliztli

Miaquīntīn huaznenqui Mēxihco cateh. In cateh chiucnāhui āltepētepozcōātl líneas Āltepētl Mēxihco auh ōme Tlahtoāntepēc. Nō in Metrobús Āltepētl Mēxihco auh taxi ahciqui Mēxihco.

Mexihcatl tepoztototl ca in Mexicana de Aviación inic ce ehecatepoztotomitl ipan Mexihco, occe hueyi ehecatepoztotomitl Aeroméxico ica flota ocachi huehcallac ipan tequiyotl.

[ticpatlāz] Nēzcāyōpanōliztli

Mēxihco piya cemtlālticpamātlatl āxcāyōtl ".mx" īhuīcpa 1989.

[ticpatlāz] Huēhuehtlatquicayōtl

• 1987 Centro Histórico de la ciudad de Oaxaca y zona arqueológica de Monte Albán
• 1987 Achtocaxtilāltepētl Teōtihuacān
• 1987 Centro Histórico de la Ciudad de México y chinamilpan Xochimilco
• 1987 Ciudad prehispánica y Parque Nacional de Palenque
• 1987 Reserva de la Biósfera de Sian Ka'an
• 1987 Centro Histórico de la Heroica Puebla de Zaragoza
• 1988 Centro Histórico de Guanajuato y sus minas adyacentes
• 1988 Achtocaxtilāltepētl Chich'en Itza
• 1991 Centro Histórico de Morelia
• 1992 Ciudad Prehispánica de El Tajín
• 1993 Pinturas rupestres īpan San Francisco Tepētlān
• 1993 Centro Histórico de la ciudad de Zacatecapan
• 1993 Santuario de ballenas de El Vizcaíno
• 1994 Achto teōcalmecac Mācuīlpōhualxiuhpan 16 Popōcatepētlan
• 1996 Achtocaxtilāltepētl Uxmal
• 1996 Zona de monumentos históricos de la ciudad de Querétaro
• 1997 Hospicio Cabañas de Guadalajara
• 1998 Paquimeh
• 1998 Zona de monumentos históricos de Tlacotalpan
• 1999 Zona de monumentos arqueológicos de Xōchicalco
• 1999 Ciudad histórica y fortificada de Campeche
• 2002 Huēhueh mayatlācah āltepētl Kalak'mul
• 2003 Misiones franciscanas de la Sierra Gorda de Querétaro
• 2003 Festividades indígenas del culto a los muertos
• 2004 Tlaquitcalli Luis Barragán
• 2005 Islas y áreas protegidas del golfo de California
• 2006 Metzcaletl Milpan īpan Tequillān
• 2007 Āltepētl Tepōchcalli UNAM

[ticpatlāz] Nō xiquitta

• Calīxcuātl:Mēxihco

[ticpatlāz] Occequīntīn macehuallahtōlcopa

• Chollahtōlli: Mejiku
• Cuextēcatlahtōlli: Labtom
• Huichollahtōlli: Méxiko
• Mayatlahtōlli: Méxikoo
• Mazāhuahtlahtōlli: B'onro
• Michhuahcatlahtōlli: Méxiko
• Mixtēcatlahtōlli: Nuuyoo
• Otontlahtōlli: Mundö
• Papagotlahtōlli: Meshigo
• Pimatlahtōlli: Mehigo
• Pipillahtōlli: Mexihko
• Quicaputlahtōlli : Mexiko
• Quilihuatlahtōlli: Maay Tay Ñia’k
• Seritlahtōlli: Méxiico
• Tarahumaratlahtōlli: Méjiko
• Totonacatlahtōlli: Mejiku
• Tzapotēcatlahtōlli: México
• Tzeltallahtōlli: Mejiko
• Tzotzillahtōlli: Mejiko
• Yaquitlahtōlli: Mehiko
• Yoemetlahtōlli: Méxiko

[ticpatlāz] Āmoxtiliztli

• García Escamilla, Enrique, Historia de México (Mēxihco ītlahtōlloh), tlahcuilohua Nāhuatl īhuān Caxtillāntlahtōlcopa , otepoztlahcuiloc ipan Mēxihco Tēcuācān, Plaza y Valdés Editores, 1991.

[ticpatlāz] Tlahtōlcaquiliztilōni

1. ↑ INEGI. Ihcuilōni īpan Tlachicōnti 4, 2007.
2. ↑ Quihtōznequi desierto
3. ↑ OECD
4. ↑ Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas. Ihcuilōni īpan Tlachicōnti 4, 2007.
5. ↑ Kikapúes - Kikaapoa īhuīcpa CDI.. Ihcuilōni īpan Tlachicōnti 4, 2007.
6. ↑ Cuauhtēmallān īhuān Chiyapan tlahtōltin īhuīcpa CDI. Ihcuilōni īpan Tlachicōnti 4, 2007.