Āltepētl Mēxihco

Tlahtōlōyān Calpōlli Distrito Federal
Chīmalli
Tlahtohcāyōcuīcatl: āyāc
Mēxihco ītlahtohcāyohuān
Huēyi Āltepētl	Āltepētl Mēxihco
Tlaīxpayōtl - Tlatēctli	1,479 km2 32
Cemonocāyōtl - Āncāyōtl - Huehtlatzīncāyōtl - Huehcapancayōtl huel huēyi	19º 36' - 19º 03' M 98º 57' - 99º 22' C Āxōchco (3,930 msnm)
Chānehqueh (2005) - Tlatēctli - Pozāhuacāyōtl - Tlatēctli	8,720,916 2 5,862 chān./km² 1
Tlahtohcāyōtzintiliztli	Tlayēti 18, 1325 (Mēxihco Tenōchtitlan) 1824 (Mēxihco Tēcuācān)
Tēpachoāni	Miguel Ángel Mancera PRD
Tēuctlahtohqueh	Pablo Gómez PRD René Arce Islas PAN Federico Döring PRD
Huso horario	UTC-6 (Tlahco)
Īxiptlahyōtiliztli	16
Tlācatōcāitl	Tēcuācatl, Tēcuācah
Abreviaturas  - Común  - ISO 3166-2	D.F. MX-DFE

Āltepētl Mēxihco, Mēxihco Tēcuācān moāchcāuhtōcāitia Mēxihco in Calpōlli Tlahtōlōyān (caxtillāntlahtōlcopa Ciudad de México, México Distrito Federal; Otontlahtōlcopa Hnini Monda; Mazāhuatlahtōlcopa Jñiñi B'onro; mixtecatlahtolcopa Ñuu Ko'yo) ca in Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl ītēcuacān. Ītōcā in achi Āltepēnanyōtl Āltepētl Mēxihco īpan Mēxihcah Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl, Āltepētl Mēxihco ahciqui in Mēxihco Tēcuācān, in Mēxihco Tlahtohcāyōtl īhuān in Hidalgo.

Mēxihco inic ōme āltepētl Cemānāhuac cah, auh in āltepētl īca ocachi caxtillahtōhqueh, īhuān ocachi mācēhualchānehqueh cah.

Tōcāitl

Mēxihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.

"Mēxihco" quitōznehqui "Mēxihtli" ahnozo "Mēxihtin" īhuān "-co" zanyenō campa. Quilmach cē aztēcatl yāōquizqui in ōmpa Chicōmoztoc. Ahnozo, occequīntīn quihtoa cah zanyenō Mētztli īxīc, auh īpampa oncān motōca "Mēxihco".

Āxcān Caxtillahtōlcopa mohcuiloa "Āltepētl Mēxihco" iuhqui Ciudad de México.

Occequīntīn macehuallahtōlcopa motenehua;

• Mixtēcatlahtōlli: Ñuu Ko'yo
• Mazāhuahtlahtōlli: Jñiñi B'onro
• Michhuahcatlahtōlli: Echério
• Otontlahtōlli: Hnini Monda

Cemānāhuacāyōtl

In tepētl Āxōchco.

In Popocatépetl.

Āltepētl Mēxihco ītōcā Mēxihco ītēcuacān. Āltepētl Mēxihco tlatēctli in tlahcopāmpa in Mēxihco tlacatiyan. Cuāxōchtia in mictlāmpa īca in Tlahtohcāyōtl Mēxihco īhuān huitztlāmpa tlahtohcāyōtl Morelos. Quipiya 1,479 km² in huēyātēntli in mohtlamantiliah īpan cempoalmatlahtli omōme: in huitztlāmpa in Tepēhuacan Chichinauhtzin, noihqui Āpanco Xōchimilco īhuān in hueyi tepetl Āxōchco ica 3930 m. tliltetl ocachi cuauhuic ipan Mēxihco Calpōlli Tlahtōlōyān, in ompa mictlampa Sierra de Guadalupe; īhuān in tlāpcopa in Ixtlahuacan Mēxihco īhuān in centettihuītz in Sierra Nevada. In tlācatiyān ītlaīxpayo 5 375 m.

Huehuehcauhtica nican, quipiaya ce hueyatezcatl quitoznequi Atezcatl Tetzcoco ica nauhcoyonqui, in ocachi cuauhtic catca Atezcatl Xochimilco, occequin, Atezcatl Tetzcoco ihuan xocoyoc Atezcatl Tzompanco catca. Tlalhuacticpac omitztlaquetz in Hueyāltepētl Mēxihco.

Yōlcatiliztli

Nō xiquitta Mēxihcah totomeh quemeh cuāuhtli, tzopilōtl, centzontli, ahnozo yōlcameh coyōtl, māpachtli, miztli, cuechcōātl, āyōtōchtli, āxōlōtl, zacatōchin īhuān occequīntīn.

Tlahtōllōtl

Amoxtli Mendocino ihuan in īāltepētlacauh.

In Ānāhuac Tlahuelmayān ōchantiaya īpan huēhuetlācah in ītōcā tlācatl Tepeixpan. Huēhuehtlācah Neandertal.

In Achto tlācah īpan in Ānahuac, in cuicuilcah cana huitztlampa catca, yehuan otlachiuh ce yohualtic tzacualli motocayotica Cuicuilco, ihcuah ce tletepetl motenehua Xictli otzatz ihuan tleatoyatl cubrió in āltepētl.

Āltepētzintīliztli

Aztēcah ōāltepētlaniah Mēxihco Tenōchtitlan, āltepētzīntiliztli Tlayēti 18, 1325 ^{(2 calli)} cē ānepantlālpan ātēzcatl Mētztli īapan. In āltepētl cah azqui ōmpōlōah ihcuāc caxtiltēcah tēpēhuanih ōhuāllāh, īpan 1519 ^{(1 ācatl)} auhoc 1521 ^{(3 calli)} xihuitl. Īpan 1524 ^{(6 calli)} xihuitl, in caxtiltēcah quiāltepētlaniah "municipalidad" Āltepētl Mēxihco, ītōcā "México Tenustitlan", auh, īpan 1585 ^{(2 calli)} xihuitl "Ciudad de México".

Īpampa huēyi zahuatl, ōmomiquilitzino in tlahtoāni Cuitlahuactzin. Quinihcuāc, ōmotlahtōcatlalitzino Cuauhtēmoc iuh intlahtōcatzin Mēxihco Tenōchtitlan.

In caxtiltēcah tēpēhuanih ōquixitiniah Mēxihcah īpan Tlachicuēyi 13, 1521 ^{(3 calli)} xihuitl.

Mācuīlpōhualxihuitl XIX

In Batalla de Chapultepec in ompa Āltepētl Mēxihco (xiuhpan 1847).

Tras la independencia, in Āltepētl Mēxihco catca icua del Estado de México. Ipan 18 de noviembre 1824 in Congreso otlachiuhquihtoznequi ce calpōlli tlahtōlōyān, lugar que albergaría los poderes federales. El territorio del Distrito Federal se conformó ica Āltepētl Mēxihco ihuan occequin chicuace altepecalpolli: Tacuba, Tacubaya, Azcapotzalco ihuan Mixcoac xiuhpan 20 de febrero 1837.

Mācuīlpōhualxihuitl XX

Mēxihcatl Icnīuhyāōyōtl ōmopēuh īpan 1910 ^{(2 tōchtli)} auh ōquitlami 1917 ^{(9 calli)} xiuhpan.

Zātēpan īpan Tlachiucnāuhti 19, 1985 ^{(12 calli)} ōquichīuh in huēyi tlālollīniliztli. Ōhuetz huēyi cacaltin īhuān miaquīntīn tlācah ōmicqueh.

Mācuīlpōhualxihuitl XXI

In achcauhtepachoani īpan Āltepētl Mēxihco, Marcelo Ebrard cah īhuīcpa 2006 ^{(7 tōchtli)} xihuitl.

Tlanahuatīliztli īhuān cemitquimatiliztli

Tecpan Āltepētl Mēxihco.

Āltepētl Mēxihco ca xeluihca 15 īxiptlahyōtiliztli, iteiquini Marcelo Ebrard Casaubuon motenehua caxtillantlahtolcopa jefe de gobierno.

Tēitquīni	Cāhuitl
Rosario Robles	2003-2006
Andres Manuel López Obrador	2006-2009
Marcelo Ebrard	2009-2012

Tequiyōtl

Centro financiero de Santa Fe.

Āltepētl Mēxihco, hueyic tequiyotl ipan tlacatiyan. Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanoltin in tlalpixcayōtl īhuīpan cintli, tlālcacahuatl, āhuacatl, chayohtli, chīlli, nohpalli, ochonetli, xonacatl, limonxocotl, nōhuān pitzopixcayōtl, tōtōlpixcayōtl, ichcapixcayōtl, cahuayōpixcayōtl, cuacuepixcayōtl, tentzonpixcayōtl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli.

Āltepētl Mēxihco cē tequiyōtl īpan Ixachitlan ītech temocpan. In yacaticac tequiyotl in ahuicyaniliztli ic cualli yeyantli īpan itentli Mediterraneo Hueyatl. In Santa Fe hueyic centro financiero.

Chānehmatiliztli

Āltepētl Mēxihco īhuēyāltepētini tlacāuhtli.

In Āltepētl Mēxihco quipiya cē tlaltentli 749,11 km² īhuān ce tlacaliztli itechcopa 12.392 chanehqueh (Censo INE xihuitl 2002), īca 1,4% īpan nicān región īhuān cē densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuah cah (76,33%) īhuān 6.440 tlācah cah (51,97%). Cē 23,67% (2.933 chaneh.) in tlācamilqueh, īhuān cē 76,33% (9.459 chaneh.) in āltepētlācah

Āltepētl Mēxihco ītlahtōlhuān

In ahmo cah nahuatīllahtōlli Mēxihco. Caxtillāntlahtōlli tēl, motlahtoa iuh de facto āchcāuhtlahtōlli auh 92% chānehqueh quitlahtoah. Huēynahuatīlli īhuīc Mācēhuallahtōltin tēl, piya mochīntīn mācēhuallahtōltin motlahtoa Mēxihco, īhuīc tleinzāzo chānehqueh tlapōhualli, cualli iuhquin Caxtillāntlahtōlli canah motlahtoa auh mācēhualtin hueliti ihcuiloa achcauhtlahcuilōlli īntlahtōlcopa. Caxtillahtōltica, nahuatīlli tōcā -achi 60 tlahtōltin- tlācatiyān tlahtōltin. Inīn piya mochīntīn Ixachitēcah tlahtōltin tleinzāzo chīhualiztli; quitōznehqui, piya nō ahmācēhualtin Mēxihco. Ic, Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas piya Quicaputlahtōlli ōquichīuh īhuīcpa TCI, Mēxihco icpiya ixachi Caxtillāntlahtōqueh īca ōmpa tlahtōlqueh tlein ōnto Caxtillāntlahtōlli tlācatiyān, auh ica ⅓ mochi Caxtillāntlahtohqueh Cemānāhuac.

In tlahtōlli motlahtoa īpan Mēxihco cah Nāhuatlahtōlli, Mayatlahtōlli, Mixtēcatlahtōlli, Tzapotēcatlahtōlli, Otontlahtōlli, Mazāhuahtlahtōlli, Michhuahcatlahtōlli īhuān occequīntīn. Occequīntīn Europan tlahtōlli Inglatlahtōlli, Yidishtlahtōlli, Alemantlahtōlli, Franciatlahtōlli, Catalantlahtōlli, Galiciatlahtōlli īhuān Rumanitlahtōlli.

Neltococayōtl

Hueyiteopan itech Āltepētl Mēxihco.

Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlācatl neltoquiztia īpan īcel teōtl tlachīhuani cemānāhuatl motenehua Ōmeteōtl ahnōzo Moyocoyani, mayātlācah motōcāyotia K’uh ītech occequīntīn ītōcāhuān.

Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa catolicismo romano, mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō Santo Oficio (Caxtillān Atlācayōtl). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā lutero tlalnetoqui in ompa Mixcoac, ortodoxo tlalnetoqui in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.

Axcan inonqueh calpolli itech Mahomayōtl, judioyōtl in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān cristianoyōtl īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal Fray Alonso de Molina, yeh ōquihcuilo Iudioyotl nozo Iudiocayotl, Mahomayotl auh Christianoyotl.

Tōltēcayōtl

Tecpan Bellas Artes.

Mihtohtli "Chinelo".

Āltepētl Mēxihco cē āltepetl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlaquitcāyōtl īpan Tlachīhuatlācayātl īpan Tlahtohcāyōtl Mēxihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl, yoliztli īpan ahmo tlamatocac tōltēcayōtl iuhqui tlacualcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtōliztli.

Mācēhuallōtl

Āltepētl Mēxihco cē āltepētl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlatquicayōtl īpan Tlachīuhcāyōtl īpan Mexihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl in ōmpa Mexihco huitztlāmpa, yōliztli īpan ahmo tlamatocac tlachīhualiztli iuhqui tlacuālcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtolloliztli.

In mitohtli, cē mihtotli īpan Xochimilco, tlācah īhuān cihuah mihtōtia tlanāhuahquez zan cen cuīcayōtl īca mecahuehuetl, panhuahuetl īhuān tlapitzalli.

In yohuālmitohtli "Chinelo", ilhuitl īpan huēyāithualli Xochimilco iteopan.

Cuīcayōtl

Miaquīntīn cuīcayōtl neneuhcāyōtl cah inīn āltepēcalpōllōtl iuhqui banda, cumbia, balada ahnozo tlātlamantic.

Momotlalcāyōtl

In momotlalcāyōtl īpan Āltepētl Mēxihco cah ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl.

Āltepētl Mēxihco oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli.

Icniuhcayo Āltepētl

Āltepētl Mēxihco ca icniuhcayotl ica ininqueh altepetl.

Āltepētl	Tliltetl	Tlācatiyān	Xihuitl
Los Angeles	California	Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān	1969
Nagoya	Aichi	Xapon	1978
San Salvador	San Salvador	Cōzcatlān	1979
Madrid	Madrid	Caxtillān	1983
Cuzco	Cuzco	Peru	1987
Berlin	Berlin	Teutontlālpan	1993
Seul	Seul	Corea Huitztlāmpa	1993
La Ahuana	La Ahuana	Cuba	1997
Āltepētl Cuauhtēmallān	Cuauhtēmallān	Cuauhtēmallān	1998
Dolores Hidalgo	Guanajuato	Mēxihco	2008
Cádiz	Andalucia	Caxtillān	2009
Pequin	Pequin	China	2009
Estambul	Estambul	Turquia	2010
Rosario	Santa Fe	Argentina	2010
São Paulo	São Paulo	Brasil	2011

Nō xiquitta

• Marcelo Ebrard
• Āltepēnānyōtl Yeyāntli in Tlahuelmayān Mēxihco

Āmoxtiliztli

• García Escamilla, Enrique, Historia de México (Mēxihco ītlahtōlloh), tlahcuilohua Nāhuatl īhuān caxtillāntlahtōlcopa , otepoztlahcuiloc ipan Mēxihco Tēcuācān, Plaza y Valdés Editores, 1991.

Tzonhuiliztli calāmpa

• Caxtillahtōlli (Mēx) - Mēxihco Tēcuācān achcauhzāzanilli
• Caxtillahtōlli (Mēx) - Universidad Nacional Autónoma de México achcauhzāzanilli
• Caxtillahtōlli (Mēx) - Instituto Politécnico Nacional achcauhzāzanilli
• Caxtillahtōlli (Mēx) - Autónoma Metropolitana achcauhzāzanilli

Mēxihco

Tlahtohcāyōtl
Aguascalientes • Campeche • Chihuahhua • Chiyapan • Cōāhuillān • Cōlimān • Durango • Guanajuato • Guerrero • Hidalgo • Huāxyacac • Tlahtohcāyōtl Mēxihco • Michhuahcān • Morelos • Nayarit • Puebla • Querétaro • Quintana Roo • San Luis Potosí • Sinaloa • Sonora • Tabasco • Tamaulipas • Tlani California • Tlani California Huitztlāmpa • Tlaxcallān • Veracruz • Xālīxco • Yancuīc León • Yucatān • Zacatēcapan • Tēcuācān