Āltepētl Mēxihco

Tlahtōlōyān Calpōlli Distrito Federal
Chīmalli
Tlahtohcāyōcuīcatl: āyāc
Mēxihco ītlahtohcāyohuān
Huēyi Āltepētl	Āltepētl Mēxihco
Tlaīxpayōtl - Tlatēctli	1,479 km2 32
Cemonocāyōtl - Āncāyōtl - Huehtlatzīncāyōtl - Huehcapancayōtl huel huēyi	19º 36' - 19º 03' M 98º 57' - 99º 22' C Āxōchco (3,930 msnm)
Chānehqueh (2005) - Tlatēctli - Pozāhuacāyōtl - Tlatēctli	8,720,916 2 5,862 chān./km² 1
Tlahtohcāyōtzintiliztli	Tlayēti 18, 1325 (Mēxihco Tenōchtitlan) 1824 (Mēxihco Tēcuācān)
Tēpachoāni	Marcelo Ebrard PRD
Tēuctlahtohqueh	Pablo Gómez PRD René Arce Islas PAN Federico Döring PRD
Huso horario	UTC-6 (Tlahco)
Īxiptlahyōtiliztli	16
Tlācatōcāitl	Tēcuācatl, Tēcuācah
Abreviaturas  - Común  - ISO 3166-2	D.F. MX-DFE

Āltepētl Mēxihco, Mēxihco Tēcuācān moāchcāuhtōcāitia Mēxihco in Calpōlli Tlahtōlōyān (caxtillāntlahtōlcopa Ciudad de México, México Distrito Federal; Otontlahtōlcopa Hnini M'onda; Mazāhuatlahtōlcopa Jñiñi B'onro; mixtecatlahtolcopa Ñuu Ko'yo) ca in Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl ītēcuacān. Ītōcā in achi Āltepēnanyōtl Āltepētl Mēxihco īpan Mēxihcah Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl, Āltepētl Mēxihco ahciqui in Mēxihco Tēcuācān, in Mēxihco Tlahtohcāyōtl īhuān in Hidalgo.

Mēxihco inic ōme āltepētl Cemānāhuac cah, auh in āltepētl īca ocachi caxtillahtōhqueh, īhuān ocachi mācēhualchānehqueh cah.

Tōcāitl

Mēxihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.

"Mēxihco" quitōznehqui "Mēxihtli" ahnozo "Mēxihtin" īhuān "-co" zanyenō campa. Quilmach cē aztēcatl yāōquizqui in ōmpa Chicōmoztoc. Ahnozo, occequīntīn quihtoa cah zanyenō Mētztli īxīc, auh īpampa oncān motōca "Mēxihco".

Cāuhca, Mēxihco ōquimpix occequīntīn tōcāitl: Imperio Mexicano (Mēxihcatl Huēyitlahtohcāyōtl), Nación Mexicana (Mēxihcatl Tlācatiyān) īhuān República Mexicana (Tlācatlahtohcāyōtl Mēxihcatl).

Āxcān īāchcāuhtōca nēci in 1917 Mēxihcatl Nahuatīlāmoxpan iuhquin Estados Unidos Mexicanos (Mēxihcatl Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl).

Āxcān Caxtillahtōlcopa mohcuiloa "Mēxihco" iuhqui México; Caxtillān mohcuiloa Méjico.

Cemānāhuacāyōtl

In tepētl Āxōchco.

In Popocatépetl.

Āltepētl Mēxihco ītōcā Mēxihco ītēcuacān. Āltepētl Mēxihco tlatēctli in tlahcopāmpa in Mēxihco tlacatiyan. Cuāxōchtia in mictlāmpa īca in Tlahtohcāyōtl Mēxihco īhuān huitztlāmpa tlahtohcāyōtl Morelos. Quipiya 1,479 km² in huēyātēntli in mohtlamantiliah īpan cempoalmatlahtli omōme: in huitztlāmpa in Tepēhuacan Chichinauhtzin, noihqui Āpanco Xōchimilco īhuān in hueyi tepetl Āxōchco ica 3930 m. tliltetl ocachi cuauhuic ipan Mēxihco Calpōlli Tlahtōlōyān, in ompa mictlampa Sierra de Guadalupe; īhuān in tlāpcopa in Ixtlahuacan Mēxihco īhuān in centettihuītz in Sierra Nevada. In tlācatiyān ītlaīxpayo 5 375 m.

Huehuehcauhtica nican, quipiaya ce hueyatezcatl quitoznequi Atezcatl Tetzcoco ica nauhcoyonqui, in ocachi cuauhtic catca Atezcatl Xochimilco, occequin, Atezcatl Tetzcoco ihuan xocoyoc Atezcatl Tzompanco catca. Tlalhuacticpac omitztlaquetz in Hueyāltepētl Mēxihco.

Yōlcatiliztli

Nō xiquitta Mēxihcah totomeh quemeh cuāuhtli, tzopilōtl, centzontli, ahnozo yōlcameh coyōtl, māpachtli, miztli, cuechcōātl, āyōtōchtli, āxōlōtl, zacatōchin īhuān occequīntīn.

Tlahtōllōtl

Amoxtli Mendocino ihuan in īāltepētlacauh.

In Ānāhuac Tlahuelmayān ōchantiaya īpan huēhuetlācah in ītōcā tlācatl Tepeixpan. Huēhuehtlācah Neandertal.

In Achto tlācah īpan in Ānahuac, in cuicuilcah cana huitztlampa catca, yehuan otlachiuh ce yohualtic tzacualli motocayotica Cuicuilco, ihcuah ce tletepetl motenehua Xictli otzatz ihuan tleatoyatl cubrió in āltepētl.

Āltepētzintīliztli

Aztēcah ōāltepētlaniah Mēxihco Tenōchtitlan, āltepētzīntiliztli Tlayēti 18, 1325 ^{(2 calli)} cē ānepantlālpan ātēzcatl Mētztli īapan. In āltepētl cah azqui ōmpōlōah ihcuāc caxtiltēcah tēpēhuanih ōhuāllāh, īpan 1519 ^{(1 ācatl)} auhoc 1521 ^{(3 calli)} xihuitl. Īpan 1524 ^{(6 calli)} xihuitl, in caxtiltēcah quiāltepētlaniah "municipalidad" Āltepētl Mēxihco, ītōcā "México Tenustitlan", auh, īpan 1585 ^{(2 calli)} xihuitl "Ciudad de México".

Īpampa huēyi zahuatl, ōmomiquilitzino in tlahtoāni Cuitlahuactzin. Quinihcuāc, ōmotlahtōcatlalitzino Cuauhtēmoc iuh intlahtōcatzin Mēxihco Tenōchtitlan.

In caxtiltēcah tēpēhuanih ōquixitiniah Mēxihcah īpan Tlachicuēyi 13, 1521 ^{(3 calli)} xihuitl.

Mācuīlpōhualxihuitl XX

Mēxihcatl Icnīuhyāōyōtl ōmopēuh īpan 1910 ^{(2 tōchtli)} auh ōquitlami 1917 ^{(9 calli)} xiuhpan.

Zātēpan īpan Tlachiucnāuhti 19, 1985 ^{(12 calli)} ōquichīuh in huēyi tlālollīniliztli. Ōhuetz huēyi cacaltin īhuān miaquīntīn tlācah ōmicqueh.

Mācuīlpōhualxihuitl XXI

In achcauhtepachoani īpan Āltepētl Mēxihco, Marcelo Ebrard cah īhuīcpa 2006 ^{(7 tōchtli)} xihuitl.

Nō xiquitta

• Marcelo Ebrard

Īxīptli

• 

  Carlos Lazo ohtli, Santa Fe.

• 

  In Reforma Huēyi Ohcalli, ahcopa Chapōltepēc caxtilcalli.

• 

  Āltepētl Mēxihco īhuēyāltepētini tlacāuhtli.

Icniuhcayo Āltepētl

Āltepētl Mēxihco ca icniuhcayotl ica ininqueh altepetl.

Āltepētl	Tliltetl	Tlācatiyān	Xihuitl
Los Angeles	California	Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān	1969
Nagoya	Aichi	Xapon	1978
San Salvador	San Salvador	Cōzcatlān	1979
Madrid	Madrid	Caxtillān	1983
Cuzco	Cuzco	Peru	1987
Berlin	Berlin	Teutontlālpan	1993
Seul	Seul	Corea Huitztlāmpa	1993
La Ahuana	La Ahuana	Cuba	1997
Āltepētl Cuauhtēmallān	Cuauhtēmallān	Cuauhtēmallān	1998
Dolores Hidalgo	Guanajuato	Mēxihco	2008
Cádiz	Andalucia	Caxtillān	2009
Rosario	Santa Fe	Argentina	2010

Occequīntīn macehuallahtōlcopa

• Mixtēcatlahtōlli: Ñuu Ko'yo
• Mazāhuahtlahtōlli: Jñiñi B'onro
• Michhuahcatlahtōlli: Echério
• Otontlahtōlli: Hnini M'onda

Tzonhuiliztli calāmpa

• Caxtillahtōlli (Mēx) - Mēxihco Tēcuācān achcauhzāzanilli
• Caxtillahtōlli (Mēx) - Universidad Nacional Autónoma de México achcauhzāzanilli
• Caxtillahtōlli (Mēx) - Instituto Politécnico Nacional achcauhzāzanilli
• Caxtillahtōlli (Mēx) - Autónoma Metropolitana achcauhzāzanilli

Mēxihco

Tlahtohcāyōtl
Aguascalientes • Campeche • Chihuahhua • Chiyapan • Cōāhuillān • Cōlimān • Durango • Guanajuato • Guerrero • Hidalgo • Huāxyacac • Tlahtohcāyōtl Mēxihco • Michhuahcān • Morelos • Nayarit • Puebla • Querétaro • Quintana Roo • San Luis Potosí • Sinaloa • Sonora • Tabasco • Tamaulipas • Tlani California • Tlani California Huitztlāmpa • Tlaxcallān • Veracruz • Xālīxco • Yancuīc León • Yucatān • Zacatēcapan • Tēcuācān