Yucatan

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
Ir a la navegación Ir a la búsqueda
Wikisaurus.svg Inin tlahcuilolli monequi toquiliztequitl, inon tlahtoliztli ahmo quipia tlahtolcaquiliztiloni.
Tlahtocayotl Yucatan
Estado de Yucatán
Ipan Yucatan
Ichimal Yucatan
Yucatan in Mexico (location map scheme).svg
Lema '
Tlacatiyan Flag of Mexico.svg Mexico
Tecuacan Mérida
Hueyaltepetl Mérida
Tlaixpayotl
- Campa
22,499.95 km2
25
Ancayotl 19°21′15″N
99°37′51″O
Nelihuahcapanca Tepetl Benito Juárez
(216 msnm)
Chanehqueh
- Campa
- Pozahuacayotl
- Campa
37,253,956 chan.
1
663 chan/km²
11
Tlahtolli Caxtillantlahtolli ihuan Yucatecatlahtolli
IDN
- Campa
0.958
10
PIB
- PIB Per Capita
$ 1.812.968 MDD
$ 42,325 USD
Tzintiliztli Tlachiucnāuhti 9, 1850
Tetlanahuatiani {{{Tetlanahuatiani}}}
Teuctlahtoqueh 3
Tequichihuanimeh {{{Tequichihuanimeh}}}
UTC UTC-6
Tlacatocaitl Yucatecatl
Onohuayan 16
Altepecalpolli 125
Nenecuilhuaztli
 - USPS
 - ISO 3166-2


MX-YUC
Matlatzalan yucatan.gob.mx

Yucatan nozo Tlahtocayotl Yucatan (Caxtillahtolli: Estado de Yucatán, Mayatlahtolli: Yúukatan). Ce tlahtocayotl ipan Mexico ca, Mérida itecuacan.

Cuaxochtia canahpa mictlampa ica Mexico ayollohco, in huitztlampa ica Campeche huan Quintana Roo, tlapcopa ica Quintana Roo, huan cihuatlampa ica Campeche huan in Mexico ayollohco.

Huehcapatlahtoliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

In achtotlahtollotl ihuic Yucatān mopohua miequintin xiuhpan icampa, ihcuac onanauh tlālyacatl ihuicpa in hueyatl ipampa hueyi tepozcitlaltetl otlatzotzona inin Tlalticpactli. Inon tlālpan ochanti ipampa achcauhtlācah ihuan miactin tlalyolcah.

Chichen Itzā.

Nicān ce huēyi āltepētoltecayōtl ōtlācati in tlālyacac. In mayatlacah tlen yehhuantin inin tlalpan ica tenyotl ihuicpa tlachihuatlacayotl nohuiyampa Tlalticpactli ihuān Ixachitlān. Ica tlacualyotl ochihualoc ipampa cintli pehualtica, in mayatlacayotl opilhuati iyehyehcoliz tlachiuh quetzalaltepetl quemeh Chichen Itzā, Uxmal, Cabah, Sayil occequintin. Yehhuantin otlatecpanah ce cualli altepetiliztli otepachouh ipampa teopixqueh, teuctin ihuan yaoquizqueh.

Zan niman, in 6 Tlacēnti xiuhpan 1542, altepepan T-Ho’ otlāli in yucatēcatl yancuic āltepānānyōtl quitōznequi Mérida icampa teyotl ihuic Emerita Augusta ipan Extremadura, Caxtillān oāltepētlālilli ipampa Francisco de Montejo de León. Nicān mopohua in caxtilxiuhcahuitl ipan tlālyacatl Yucatān. Zānno oacicoh teopixqui Diego de Landa aquin otlacuiloc Las cosas del Yucatán.

Izamal tzacualteocalli.

Ica in Mexihco itemaquixtiliz, in ipanocayoh teucyotl Yucatān cuepa ipampa tlahtocayotl Yucatān ixuihcalilli īpan macuilli altepetiliztli. Yeceh huehcanexatl ica mexihcatl ialtepenanyo otlachiuh ce yucatēcatl imoxexelouhteyolehualiz yeyecouh in Tlacatlahtocayotl Yucatān tlen ahmo ohueliti xi tlachihua icampa mexihcatl yaoquizcayotl. Tlamitica ipampa occe nonotzalicniuhyotl Yucatān ocauh tlacetililli canahpa Mēxihco xiuhpan 1848.

Achtotipan xihuitl nican Yucatān opeuh in tlacacalpolli iyaoyo, ihcuac macehualtlacah oquinextilih itech teyouh in tepehuanimeh; yehhuantin otlaniah tlalli icampa xitlatoca ihuan tepitzin tlatzoyotiltlaxtlahuiztli. In yaotl occequin xihuitl catca ipampa miecquintin altepemaitl ihuan hueyi altepetl ipan tlalyacatl. In xocoyoh altepetl Chan Santa Cruz catca, netequipachililli ipampa hueliti tlapachohualiztli xiuhpan 1901, quenin otlami yaoquizquieh mayatlacah.

Teucyotl Yucatān.

Zanno Porfirio Díaz itlapachohualiz, Yucatān oquipix in tenyoh mepixcayotl, in tlanelhuayōtl necuametl quitoznequi mayatlahtolcopa ci, tlein oquipiaya ichtli ic mecatl ihuan occe tlachihualtlamantli ipampa nochitlacah icentlaticpac. Mazqui Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān inic ce tlacohualitini, ipan nacuametl tlalpixcatl in tlaquitcayotl huelitica catca ica milquitqueh, yehhuantin quemeh malli, nican mexihcatl icniuhyaoyotl catca cenca cualli nicpampa yucatecamacehueltin.

Nican tlālpan otlacati in hueyi Felipe Carrillo Puerto, yehhuātl nicpēhua īyucatēcatetenahuatoh, in āquin inic cē cualli tlahtocauh quimauhtili in xiuhpan 1921, in aquin oixnexti in mayachihuatlacayotl, quenin Yucatān ocueponi miac quemeh hueliti ahnozo oceloyotl tlahtocayotl ipan Mēxihco. Axcan nican tlahtocayotl quipia icnoyotl ihuan acualli tequiyotl, auh hueliti miactiyotl ihuan itlazohtlaliz icampa in tlaltlaquitcayotl, yehhuantin yucatēcah ihuic ocachihualli.

Tlalticpacmatiliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

Yucatan.

Inin tlahtocayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica Mexico ayollohco, canahpa in huitztlampa ica Campeche huan Quintana Roo, in tonatih iquizayampa ica Mexico ayollohco huan Campeche tlahtocayotl huan in tonatih icalaquitlampa ica Quintana Roo.

Teyacanaliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

Yucatan quipiya caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Mérida altepetl, tlahtocac tequitini in tlacatzin Omar Fayad in tetlanahuatiani.

Tequitiliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

Yucatan tequitiliztli tequipanoa ihuicpa tlaquixtilli tlalpixcayotl īca inic cē ichcapixcayotl ipan Tlalyacatl Yucatan, nōiuhqui inic ōme tequipanolli piya cē ācalquīxōhuayān ītequipanoliz in ōmpa Puerto Progreso.

Occequīntīn yucatecah huēyi tequipanolli in tlalpixcayōtl īhuīpan tzapalolli, tzopelacatl, cintli, ācintli, camohtli, limaxocotl, ichcatl, nōhuān pitzopixcayōtl, cahuayōhpixcayōtl, cuacuahuehpixcayōtl, ichcapixcayotl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli tlaquixtilli tlīltepoztli ihuan chālchihuitl.

Chanehmatiliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.

Xihuitl Chanehqueh
2010 3,388,168
2020 3 540 684

Momotlaliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

In momotlaliztli ipan Yucatan ca ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo ipan Singuilucan, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.

Yucatan quipiya tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.

No xiquitta[xikpatla | xikpatla itsintlan]

Ohcequin necuazaloliztli[xikpatla | xikpatla itsintlan]

Commons-logo.svg
Huiquimedia Commons quipiya occequin tlahcuilolli
Category:Yucatán itechcopa.