Peru

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
Īhuīcpa ticholōz: nēnemōhualiztli, tlatēmoliztli

Artículo bueno.svg

República del Perú
Tlacatlahtohcayotl Peru
Peru pamitl Peru chimalli
Ipan Peru Ichimal Peru
Tlacatiyancuicatl: Perutlacatiyancuicatl  

[[Īxiptli:|center|280px|Peru tlatectli]]

 
Tecuacan
 • Ancayotl
Lima
19°26′M 99°08′C
Hueyaltepetl Altepenanyotl Lima
Tecpantlahtolli Caxtillantlahtolli ihuan 20 macehuallahtolli1
Tenahuatiyotl Tlacatlahtohcayotl tlacatepacholiztli, tecpantlahtolli huan federal
Pedro Pablo Kuczynski
Nequetzaliztli
 • Omopeuh
 • Omotlami
Itech Caxtillan
28 tlachicōnti metztli, 1821
9 tlamahtlācōnti metztli, 1824
Tlaixpayotl
 • Mochi,
 • % atl
Tlahtohcayotenco
Hueyatenco
Inic 15
1 285 215 km2
2.5%
3 117.9 km ica Panama; 960 km ica Venezuela ihuan 176 km ica Ecuador
11 122
Nelihuahcapanca Tepetl Cristóbal Colón
Chanehqueh
 • Mochi
 • Pozahuacayotl

112 322 757 (INEGI tepohualiztli 2010[1])
52.3 hab/km2
‎Tlacatocaitl Mexihcatl
PIB (nominal)
 • Mochi (2009)
 • PIB per capita
Inic 14
US$ 874 902 millones
US$ 8 143
PIB (PPA)
 • Mochi (2009)
 • PIB per capita
Inic 11
US$ 1 540 207 millones
US$ 14 336
IDH (2010) Nemachiyōtīlli:Creciente 0,750[2] (Inic 56) – pani
Tomin Mexihco peso ($, MXN)
Cemanahuacahuitl
 • xopancauhpan
UTC-6 ixquichcauh UTC-8
UTC-5 ixquichcauh UTC-7
Matlatzalantli .gt
Tepozehecanonotzalli +52
Tlahuilehecanonotzalli 4AA-4CZ, 6DA-6JZ, XAA-XIZ
Tlaohuihcaihcuilolli 484 / MX / MEX
Olochcalpolli ica: TLCAN, ONU, OEA, OCDE, APEC, G3

1 No existe declaratoria constitucional de lengua oficial. La Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas señala que todas las lenguas indígenas que se hablen son lenguas nacionales e igualmente válidas en todo el territorio nacional.
2 Toquiliztequitl: FMI.

Sciences de la terre.svg Tēcuacān īcemonocāyō: 12°2′36′′S, 77°1′42′′W


In Peru[3] (caxtillahtolcopa Perú, quechhuatlahtolcopa Piruw) āchcāuhtōca Tlācatlahtohcāyōtl in Peru (caxtillahtolcopa República del Perú) cē tlācatiyān Ixachitlān Huitztlāmpa, Lima ītēcuacān ca.

Cuāxōchtia canahpa mictlāmpa īca Colombia īhuān Ecuador, canahpa īcalaquitlāmpa nō Pacífico Ilhuicaātl, īhuān canahpa īquizāyampa Bolivia īhuān Brasil, in iuhquin canahpa tlāpcopa Ātezcātl Titicaca, īhuān canahpa huiztlāmpa Chile.

Tlāltōcāitl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Inīn tlācatiyān tlapiya Quechhuatlahtōlli, in tōcāitl īhuīc huēytlahtoāni tlein ōchantiaya īpan Panama īhuān ōquipololo huēyātl canah Chile notōcāyōtia Piruw nozo Biruw.

Tlahtōllōtl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Huehuēcauh tlamantli nicān Peru īca tlācayotica 65,000 xihuitl īcuitlapan cenca cāhuitl zātēpan in tlācah ōpanoh ītech Bering tlālcamatl canahpa Ixachitlān Mictlāmpa zanno Ixachitlān Huitztlāmpa. Nicān ōnamiquih tlācatl Piccaicasa ihtic techcopa oztotl Piquimachay, īpan āxcān tlahtōcāltepētl Ayacucho.

In arqueología machtiliztli quihto ītech yanno inic cē chīhualtlācayōtl īpan Peru, quemeh caraltēcatl, nazcatl, mochicatl, chimucatl, paracatēcatl, chavincatl, huari tepitzin āltepētl īhuān occequīntīn tlahtohcāyōtl quemeh Tihuanahco, Chincha, Lima, īhuān Cuizmanco tlein ōquipolōlō īpampa Inca huēyitlahtohcāyōtl.

Chīhualtlācayōtl Huari ōtlachīhualoc cē tezcatl ihtic huēyitlahtohcāyōtl incatēcatl quenin ōacicoh canahpa āxcān Colombia, Ecuador, Bolivia īhuān Chile, inīn chīhuatlācayōtl cinpixcayōtl, yamapixcayōtl īhuān calpōllālpixcayōtl. Achtotipan īcaxtiltlapolōlōliz in Mahtlācpōhualxihuitl 16, Cuzco ītēcuacān. In cahuēyitlahtohcāyōtl catca, Peru in yōllōtl īhuīcpa Andes tepētlān. Oncān quipiya āltepēhuecauh quemeh Machu Picchu.

In 1821 xiuhpan, Peru quipiya īcelcatiyo īhuīcpa Caxtillān īcan huēyitlahtohcāyōtl Yancuīc Granada motōcāyotia īpampa caxtiltēcah īca Lima ītēcuacān.

Cemānāhuacāyōtl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Peru īcemānāhuacāyō.

Īhuēyitlālpan īxtli cah 1,959,248 km² īhuān tlālhuāctlīxtli 5,127 km². Īānāhua tlatlamachiyōtiāni 11,122 km. Ca miaquīn tlālhuāctli. Cuāxōchtia canahpa ayamictlāmpa īca Andes Tepetlah, canahpa huiztlāmpa nō Andes Tepetlahco, canahpa īquizāyampa nō Amazonas cuauhtlah, īhuān canahpa īcalaquitlāmpa nō Ilhuicaātl Pacífico.

Peru cemictica cuaxotia mictlampa ica Ecuador ihuan Colombia, In Atoyatl Amazonas pano ipan hueyixtlahuac cuauhtlacamac canahpa Colombia, Brasil huan Bolivia ce tlalli cenca azoquiyotic ca. In ompa cuaxtia huitztlampa no Chile ihuan Bolivia ipampa Andes Tepetlahco.

Tepētiliztli[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Quipia nahui regiones naturales quemeh Andes tepetlah huitztlampa canahpa Mictampa itzatlan Chile, Bolivia īhuān Ecuador; noyuhqui ihuehcapan altitud in cah in Cepayauhtic Huascarán ica 6,600 m. in hueyic tepetl ocachi ahco ipan Peru. Occe yoliztlalpan noyuhqui nicān tlalli in ahco pani ixtlahuatl hasta in atoyatl Amazonas in ompa tlapcopampa, in Tepetlah Andes iquiziyampa tlen nemi ihuic Océano Pacífico.

Yeyāntli[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Nican tlalli quipia yei yeyantli, in ompa Ilhuicaātl Pacífico seco ihuan deserticom, tlalnepantlah cenca tepetlaltic ihuan iquiziyampa cenca cuauhtlamacac in Amazonia.

Nican yeyāntli ahmoneuhqui īpan mochi Peru, inon tlācatiyān īca tepetic, huacqui yeyāntli īca miactin tēpetl, in xopantlan ahmo quiyahuitl ica ixachi tonayoh īpan ahco totonilmachioyotl[4]. Nicān mictlāmpa ixachi xoxoctic ihuan tepeyoh ica chicahuac ehecatl ihuicpa Ilhuicaātl Pacífico quemeh tlahtocayoh cuauhtlah In Andes in ompa Caxamarca, Ancax ihuān Cuzco. Nochipa tepetlampa quipia miac cuauhtlah cepayauhtic. In caxtiltencalixcuatl ica Bolivia īhuān Chile In tepetlah Andes ca in Pani Ixtlahuatl, cē yeyantli cenca tepeyohtic in yuh Sierra de Costera, Sierra Central ihuan Amazonia, tlen atlacomolli quipia ixachi ātl en forma de atemoctli ihuan atoyātl īpan tlani temperatura. Quiyauhtlah yeyantli ōmpa atentli Ucayali īhuān atentli Loreto.

Īpan nō tlahcopampa zacatlah īca ehecahuacqui, Peru nican quipia ixtlahuatl īhuān tepetzintli pani atlacomolco itech Lima. In huaccaixtlahuatl[5]. nican tlacatiyan Ica īhuān tlalhuactli Chimbote cah, quemeh tlahtohcayoh ayollohco Paracas itech Corriente de Humboldt in ōmpa Ilhuicaātl Pacífico.

Yōlcatiliztli[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Nō xiquitta totomeh quemeh cōzcacuāuhtli, alo ahnozo yōlcah yama, alpaca, huanaco, tozantōchtli, ocēlōtl, āmiztli māpachtlācamāyeh, māpachtli, miztli īhuān occequīntīn.

Yeliztli ītechcopa Peru
Condor flying over the Colca canyon in Peru.jpg Osoandino.jpg Lama3.jpg Sealion052006.JPG Tunki Tanpupata.jpg
Huēyi cōzcacuāuhtli māpachtlācamāyeh Yama āmiztli Tunquitōtōtl
Silver Maple Acer saccharinum Leaves 2598px.jpg Figa de moro 01.JPG Kantutas Cuzco.jpg Cane cholla, with flower, Albuquerque.JPG Pinus ponderosa 9681.JPG
Acer saccharinum Opuntia ficus-indica Cantua buxifolia Cylindropuntia imbricata Pinus ponderosa

Tlanahuatīliztli īhuān cemitquimatiliztli[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Occepa otlatlani Alianza Popular Revolucionaria Americana (APRA) nicpampa tlahtocateixiptla Alan García ixpan ipochcayaotl Ollanta Humala ihicpa Partido Nacionalista nican in Peru.

Peru īxeliuhca[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

In Tlahtohcāyōtl Peru piya 25 tlahtohcāyōtl īhuān cē Tlahtōlōyān Calpōlli.

Peru īxeliuhca
Perú · (lliw).png
Tlālxeliuhcāyōtl Chānehqueh (2005) Tlaīxpayōtl (km²) Tēcuacān
Tlācatlahtohcāyōtl Peru 44 108 530 504 645 Lima
1. Amazonas 8 202 220 87 268 Chachapoyas
2. Ancax 1 326 918 47 179 Huaraz
3. Apurimac 1 080 138 10 603 Abancay
4. Arequipa 1 071 221 4 992 Arequipa
5. Ayacucho 2 075 968 7 447 Ayacucho
6. Caxamarca 582 138 5 221 Caxamarca
7. Cuzco 7 364 078 32 114 Cuzco
8. Huancavelica 2 553 301 94 223 Huancavelica
9. Huanuco 2 043 100 79 463 Huanuco
10. Ica 2 783 100 29 574 Ica
11. Junín 1 097 744 41 634 Huancayo
12. La Libertad 317 501 5 045 Trujillo
13. Lambayeque 6 271 638 8 021 Chiclayo
14. Lima 1 426 109 11 313 Lima
15. Loreto 619 114 10 391 Iquitos
16. Madre de Dios 5 029 601 23 255 Puerto Maldonado
17. Moquegua 2 155 546 7 234 Moquegua
18. Pasco 78 320 19 Cerro de Pasco
19. Piura 71 339 12 Piura
20. Puno 78 320 19 Puno
21. San Martín 71 339 12 Moyobamba
22. Tacna 78 320 19 Tacna
23. Tumbes 71 339 12 Tumbes
24. Ucayali 78 320 19 Pucallpa

Tequiyōtl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Peru cē tequiyōtl īpan Ixachitlān ītech temocpan ihuan itomin Sol (Tonatiuh). Perutecatl tequiyōtl tequipanoa īhuīc tlaquixtilli tlalpixcayotl īca inic cē ichcapixcayotl ipan Andes Tepetlah, nōiuhqui inic ōme tequipanolli piya cē ācalquīxōhuayān ītequipanoliz in ōmpa Callao.

Occequīntīn perutecah huēyi tequipanolli in tlalpixcayōtl īhuīpan cafecacahuatl (inic ome hueyicauh ipan tlalticpactli), tzapalolli, tzopelacatl, cintli, ācintli, camohtli, limaxocotl, ichcatl, nōhuān pitzopixcayōtl, cahuayōhpixcayōtl, cuacuahuehpixcayōtl, ichcapixcayotl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli tlaquixtilli teconalli, cōztic teōcuitlatl, tlīltepoztli, amochitl, temētztli, Iztāctepoztli, platino, ihuan chālchihuitl.

Chānehmatiliztli[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Īca 27,219,264 (2005 tlapōhualiztli), Peru ce tlācatiyān icampa miyac chanequeh ipan Ixachitlan Huitztlampa.

Tōltēcayōtl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Cuīcayōtl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

Cah huēyi cuīcatl "Yaw Kuntur".

Toquiliztequitl[xicpatla | ticpatlaz mēyalli]

  1. INEGI. En México somos Somos 112 millones 322 mil 757 habitantes al 12 de junio de 2010. Ihcuilōni īpan 5 Tlamācuīlti, 2011.
  2. Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specifiedPNUD (4 de noviembre de 2010). hdr.undp.org: (caxtillāntlahtōlli) (PDF). Ihcuilōni īpan 04/11/10.
  3. Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin yeh ōquihcuilo PerùPerũ īpan Annals of his Time.
  4. Quihtōznequi temperatura
  5. Quihtōznequi desierto