Cuetlaxcoapan

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
(Ōmotlacuep īhuīcpa Cuetlaxcōāpan)
Īhuīcpa ticholōz: nènemòwalistli, tlatēmoliztli

Artículo bueno.svg

Cuetlaxcoapan
Puebla de Zaragoza
Catedral de Puebla en paisaje..jpg
Altepetl ipan Mexihco
Tlacatiyan Flag of Mexico.svg Mexihco
Tlahtohcayotl Mexico stateflags Puebla.png Puebla
Onohuayan Puebla
Altepecalpolli Puebla
Tequihuah José Antonio Gali Fayad
Altepetzintiliztli 20 ic nāuhtetl mētztli, 1970
Ixtentli 6.2 km2
Tlalticpac tliltetl 99° 40′ 58″ M, 120° 21′ 22″ I
Chanehqueh 19 772 (2005)
Tlacatocaitl Cuetlaxcoapanecatl
UTC UTC-6
Huehcapancayotl 2,440 m
CP 55650
CT 591
Matlatzalantli www.pueblacapital.gob.mx

Cuetlaxcoapan, in Altepetl Puebla nozo īāchcāuhtōcā Tlamāhuichīhuani Puebla Zaragoza (caxtillāntlahtōlli: Heroica Puebla de Zaragoza), ce altepetl in ompa altepecalpolli Puebla ipan in tlahco in Tlahtohcāyōtl Puebla īhuān ītēcucān ca. Cuetlaxcōāpan inic nāhui āltepēnāyōtl īca 2 668 347 chānehqueh, nō īhuān tlacempanahuia inic nāhui āltepēcalpōlli īca 1 539 819 chānehqueh Mēxihco.

Tlāltōcāitl[ticpatlāz | editar código]

Inīn tlālli ōmotēneuh ītlāltōcātzin īpal nāhuatlahtōlcopa: «Cuetlaxcōāpan». In huehcāuh tōcāitl quichīhuah in tlahtōlli cuetlaxtli, cōātl īhuān -pan, in īpal in tlālpan ōncatcah cuetlaxcōātl, nāhuatlahtōltica. Inīn huehuehcauh tōcaitl ōcompatlac īhuīc Heroica Puebla de Zaragoza in āxcān ītōca.

In caxtillāntōcāitl īpampa Motolīnia ōquichīuh in tlayehyecōliztli in āltepētzintiliztli in Puebla de los Ángeles, in quihtōznequi «In Angelomeh āltepētlālīliztli», zātēpan in huēyicihuātlahtoāni Isabel Portugal ōquipatlac ītōca in Ciudad de los Ángeles, «Angelomeh Āltepētl». In 11 ic chiucnāhui mētztli īpan 1862 in tlahtohcatēīxīptla Benito Juárez ōquitēneuh Puebla de Zaragoza in īmāhuizzo Ignacio Zaragoza[1]. Auh in Tlahtohcayōtl Tēnechicoliztli in 4 ic chicuēyi mētztli īpan 1950 ōquitēneuh Heroica[2], «Tlamāhuichīhuani», īpal in yāōyōtl īnhuīc in franciayāoh.

Tlahtōllōtl[ticpatlāz | editar código]

Cuetlaxcōāpan īhuēyiteōcal ompa Puebla yaoyotl

Yeppa in caxtiltēcah ōhuāllahqueh Mēxihco, in tlālli īpan in āxcān municipio in Heroica Puebla de Zaragoza, ōmotēnēuh Cuetlaxcōāpan in cānin ahmo ōcatca cequi huehcauh huēyi āltepētl; tel quēmah oncān ōcatcah mīlli īhuān callatelli. Īpan in mācuīlpōhualxihuitl XV inīn catyān ōcatca yāōtlālli, in cānnel ōquinchīuhqueh in xōchiyāōyōtl īntzalan in Itzohcah, in Tepēyacacah, in Huexōtzincah, in Tetzmollohcah īhuān in Tlaxcaltēcah[3].

In caxtiltēcah ōāltepētzintihqueh Puebla īpan in 16 abril 1531; in oidor Juan de Salmerón, in obispo Fray Julián Garcés īhuān Fray Toribio Paredes de Benavente (Motolīnia) ōctōcāitih in āltepētl tlayehyecōliztli Puebla de los Ángeles. Mānel ōahci in neneuhcāyōtl in āltepētl, yeh ōtōcāpanoa Puebla oc āxcān.

In zāzanilli quipōhua tlein īpan īcochiz in Julián Garcés, in inic cē Tlaxcallān obispo, ōquittac cē tlālli, in nepantlah oncatcah cē ātōyātl īhuān īnāhuac oc ōme ātōyātl. Īpan in tlālli oncatcah xōchitl īhuān āmēyalli. Nō ōquinttac ōme angelomeh, yehhuān īca mecatl ōtlatēnhuimoloh yezquia in cuāxōchtli. Ihciuhcāpan tōnalli, ōquinpōuh īcochiz in occēquīntīn in āquihqueh ōcuihhuīcatinenqueh mācuīlli cennecehuilli (cequi 25 kilómetros) in huehca Tlaxcallān in cānin ōquimmantilih in tlālli. Īpal inīn zāzanilli ōpēuh in tōcāitl «Ciudad de los Ángeles».

In chīmalli quipiya in zāzanilli iuhqui in angelomeh ōtemouhqueh īhuān machiyōmaca in catyān in cānin in āltepētl yezquia ōāltepētzintih. In īpal inōn, in chīmalli tlein ōcmacah Carlos V (K.V.) quipiya in huēyi teōcalli īca mācuilli torres īhuān ōme angelomeh quitzitzitzquiah.

Īpan in tōcāitl Tlamāhuichīhuani īhuān Zaragoza ca īpampa in yāōtequi Ignacio Zaragoza in aquin ōquinpēuh in franciayāoh īpan in 5 de mayo 1862 īpan in tepētl Loreto īhuān Guadalupe.

Cemānāhuacāyōtl[ticpatlāz | editar código]

Cuetlaxcōāpan īxquich in huitztlāmpa in mitlāmpahuīc īca in Mātlālcuēyeh

In Cuetlaxcōāpan tlatēctli īpan in Cuetlaxcōāpan Tlahuelmayān, tepēyahualōlli īca tletepētl īhuān tepētlah ītech in Yancuīctletepēyōllōtl. Tlatēctli in 40km tlāpcopa in Popōcatepētl īhuān in Iztāccihuātl. In Mātlālcuēyeh tlatēctli in mictlāmpa in āltepēcalpōllōtl. Ītechpa in ātl, tlatēctli īpan in Ātōyāc, in tlein mēya īpan in mictlāmpa, in huitztlāmpa īhuān in tlāpcopa; ahci in Valsequillo Ātēzcatl. Occē ātōyātl in tlein mēya īpan in āltepētl in Ālcecec īhuān in Ātōyātl San Francisco ca.

Cuetlaxcōāpan īxeliuhca[ticpatlāz | editar código]

Tequiyōtl[ticpatlāz | editar código]

El Volkswagen Sedán, otlachiuh ipan Cuetlaxcōāpan ompa museo de Wolfsburg, Alemania.

Āltepētl Cuetlaxcōāpan, hueyic tequiyotl ipan tlacatiyan. Occequīntīn mēxihcah huēyi tequipanoltin in tlalpixcayōtl īhuīpan cintli, tlālcacahuatl, āhuacatl, chayohtli, chīlli, nohpalli, ochonetli, xonacatl, limonxocotl, nōhuān pitzopixcayōtl, tōtōlpixcayōtl, ichcapixcayōtl, cahuayōpixcayōtl, cuacuepixcayōtl, tentzonpixcayōtl, pipiyolpixcayōtl, īnōmpan coyonimatiliztli.

Āltepētl Cuetlaxcōāpan cē tequiyōtl īpan Ixachitlan ītech Yancuic Caxtillan itzalan El Parián. In yacaticac tequiyotl in ahuicyaniliztli ic cualli yeyantli īpan itentli Ayollohco Mexihco ompa Chalchiuhcuecan canapa Altepetl Mexihco. In Angelópolis hueyic centro financiero, otlachiuh 2003 ipan Atoyatl Atoyac.

Chānehmatiliztli[ticpatlāz | editar código]

In Āltepētl Cuetlaxcōāpan quipiya cē tlaltentli 749,11 km² īhuān ce tlacaliztli itechcopa 12.392 chanehqueh (Censo INE xihuitl 2002), īca 1,4% īpan nicān región īhuān cē densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuah cah (76,33%) īhuān 6.440 tlācah cah (51,97%). Cē 23,67% (2.933 chaneh.) in tlācamilqueh, īhuān cē 76,33% (9.459 chaneh.) in āltepētlācah

Cuetlaxcōāpan ītlahtōlhuān[ticpatlāz | editar código]

In ahmo cah nahuatīllahtōlli Mēxihco. Caxtillāntlahtōlli tēl, motlahtoa iuh de facto āchcāuhtlahtōlli auh 92% chānehqueh quitlahtoah. Huēynahuatīlli īhuīc Mācēhuallahtōltin tēl, piya mochīntīn mācēhuallahtōltin motlahtoa Mēxihco, īhuīc tleinzāzo chānehqueh tlapōhualli, cualli iuhquin Caxtillāntlahtōlli canah motlahtoa auh mācēhualtin hueliti ihcuiloa achcauhtlahcuilōlli īntlahtōlcopa. Caxtillahtōltica, nahuatīlli tōcā -achi 60 tlahtōltin- tlācatiyān tlahtōltin. Inīn piya mochīntīn Ixachitēcah tlahtōltin tleinzāzo chīhualiztli; quitōznehqui, piya nō ahmācēhualtin Mēxihco. Ic, Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas piya Quicaputlahtōlli ōquichīuh īhuīcpa TCI, Mēxihco icpiya ixachi Caxtillāntlahtōqueh īca ōmpa tlahtōlqueh tlein ōnto Caxtillāntlahtōlli tlācatiyān, auh ica ⅓ mochi Caxtillāntlahtohqueh Cemānāhuac.

In tlahtōlli motlahtoa īpan Mēxihco cah Nāhuatlahtōlli, Mayatlahtōlli, Mixtēcatlahtōlli, Tzapotēcatlahtōlli, Otontlahtōlli, Mazāhuahtlahtōlli, Michhuahcatlahtōlli īhuān occequīntīn. Occequīntīn Europan tlahtōlli Inglatlahtōlli, Yidishtlahtōlli, Alemantlahtōlli, Franciatlahtōlli, Catalantlahtōlli, Galiciatlahtōlli īhuān Rumanitlahtōlli.

Neltococayōtl[ticpatlāz | editar código]

Hueyiteopan itech Āltepētl Cuetlaxcōāpan.

Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlācatl neltoquiztia īpan īcel teōtl tlachīhuani cemānāhuatl motenehua Ōmeteōtl ahnōzo Moyocoyani, mayātlācah motōcāyotia K’uh ītech occequīntīn ītōcāhuān.

Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa catolicismo romano, mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō Santo Oficio (Caxtillān Atlācayōtl). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā lutero tlalnetoqui in ompa Mixcoac, ortodoxo tlalnetoqui in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.

Axcan inonqueh calpolli itech Mahomayōtl, judioyōtl in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān cristianoyōtl īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal Fray Alonso de Molina, yeh ōquihcuilo Iudioyotl nozo Iudiocayotl, Mahomayotl auh Christianoyotl.

Tōltēcayōtl[ticpatlāz | editar código]

Palafox Amoxcalco.
Alfeñique tlacualcalli.

Āltepētl Cuetlaxcōāpan cē āltepetl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlaquitcāyōtl īpan Tlachīhuatlācayātl īpan Tlahtohcāyōtl Puebla; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl, yoliztli īpan ahmo tlamatocac tōltēcayōtl iuhqui tlacualcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtōliztli.

Mācēhuallōtl[ticpatlāz | editar código]

Āltepētl Cuetlaxcōāpan cē āltepētl īcan mochi tlacuicuiliztli īpan Centlālticpac quihto Tlatquicayōtl īpan Tlachīuhcāyōtl īpan Mexihco; ixquich tlamatocac tōltēcayōtl in ōmpa Mexihco huitztlāmpa, yōliztli īpan ahmo tlamatocac tlachīhualiztli iuhqui tlacuālcāyōtl, mācēhualmihtotiztli, mācēhuallahtolloliztli.

Cuīcayōtl[ticpatlāz | editar código]

Miaquīntīn cuīcayōtl neneuhcāyōtl cah inīn āltepēcalpōllōtl iuhqui banda, cumbia, balada ahnozo tlātlamantic.

Momotlalcāyōtl[ticpatlāz | editar código]

In momotlalcāyōtl īpan Āltepētl Cuetlaxcōāpan cah ipampa xopatoltiliztli (ihuicpa in xiuhpohualli XX), chiquiuhpatoliztli, omemalacaztli, tenis, mapatoltiliztli, ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl.

Āltepētl Cuetlaxcōāpan oquipiya cemanahuac tlamahuichihuanih ipan momotlalcayotl quemeh: xopatiliztli, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, acalpamitl, taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan, Fórmula 1 ihuan quiquiuhpatoltiliztli.

Īxiptlayōlli[ticpatlāz | editar código]

Icniuhcayo Āltepētl[ticpatlāz | editar código]

Āltepētl Cuetlaxcōāpan ca icniuhcayotl ica ininqueh altepetl.

Āltepētl Tliltetl Tlācatiyān Xihuitl
Łódź Lodz Flag of Poland.svg Polonia 1997
Wolfsburg Tlani Saxonia Flag of Germany.svg Alemania 1978

Nō xiquitta[ticpatlāz | editar código]

Āmoxtiliztli[ticpatlāz | editar código]

  • García Escamilla, Enrique, Historia de México (Mēxihco ītlahtōlloh), tlahcuilohua Nāhuatl īhuān caxtillahtolcopa , otepoztlahcuiloc ipan Mēxihco Tēcuācān, Plaza y Valdés Editores, 1991.

Tlahtōlcaquiliztilōni[ticpatlāz | editar código]

  1. Enciclopedia de los Municipios de México Puebla. http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/puebla/
  2. H. Ayuntamiento de Puebla. Conoce Puebla. http://www.pueblacapital.gob.mx/wb/pue/historia
  3. SEGOB: 114.- PUEBLA / HEROICA PUEBLA DE ZARAGOZA

Tzonhuiliztli calāmpa[ticpatlāz | editar código]




Tēnōnōtzaliztli[ticpatlāz | editar código]

Gobierno del Estado de Puebla. Puebla . Mēxihco. Recuperado el 11 de diciembre de 2008 de http://www.puebla.gob.mx (Caxtillāntlahtōlli)
---- Historia de Puebla. Datos Generales del Estado . Puebla. Recuperado el 29 de enero de 2009 de http://www.puebla.gob.mx fecaha de última modificación 13 de Octubre de 2006. (Caxtillāntlahtōlli)
Secretaría de Gobernación. Enciclopedia de los municipios de México . Mēxihco. Recuperado el 11 de diciembre de 2008 de http://www.e-local.gob.mx/wb2/ELOCAL/ELOC_Enciclopedia (Caxtillāntlahtōlli)
SIMÉON, Rémi. Diccionario de la lengua náhuatl o mexicana. Paris: 1885, 17a ed. Siglo Veintiuno. Mēxihco: 2004. (Caxtillāntlahtōlli - Nāhuatlahtōlli)
Tēcuacān Cuetlaxcōāpan
Huēyāltepētl Tehuacān | Cuauhchinānco | Ātlīxco | San Martín Texmellocan | Chālchiuhcomōllān Sesma | Izúcar de Matamoros
Āltēpecalpōlli Ācatlān | Ācatzinco | Ācatzinco | Ācatēnoh | Ācaxitetl | Ācaxtlāhuacān | Ācōloahco | Ahmozoc | Āhuacatlān | Āhuatlān | Āhuazoltepēc | Āhuēhuētitlan | Āltepehxic | Ālxoxōuhcān | Āmixtlān | Āquīxtlān | Āteōpan | Ātlīxco | Ātzitzihuahcān | Ātzitzintlān | Ātzālan | Ātēmpan | Ātēxcal | Ātōyātēmpan | Āxālpan | Āxōtlān | Āyōtōchco | Calpan | Cuauhchinanco | Puebla | Tehuacān | San Martín Texmellocan | Chalchiuhcomollan | Izúcar de Matamoros