Anexo:Vocabulario
Apariencia
En este espacio se recupera un vocabulario de diversos autores, que sirve para mejorar este proyecto.
Vocabulario de Akapochtli
[xikpatla | xikpatla itsintlan]| Caxtillāntlahtōlli | Nāhuatlahtōlli |
|---|---|
| abanderar. | kuāchpanitkītiā.nitē. |
| abandono. | tēkāwaliztli. |
| abierto. | tlatlapōlli. |
| abreviación. | ahtlawēyakiliztli. |
| absorbente. | miltekōni. |
| acanalado. | ākaltik. |
| aceite. | chiyawakāyōtl. |
| aceptado. | tlayēkkaktli. |
| acodo. | kuawakīlli. |
| acostumbrado. | kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |
| actual. | āxkān mochīwa. |
| acueducto. | ākokopilwāztli. |
| acuerdo. | nenāwatiliztli. |
| acusación. | netēilwiliztli. |
| además. | ok nō, inozkēn. |
| administrador. | tlatlaīxtlātīlli. |
| adulto. | kuakuawtik. |
| adversario. | motēīxnāmiktiāni. |
| advertido. | tlanemachitīlli. |
| aéreo. | ehēkayōtl. |
| afecto. | tēyōllōtlapānaliztli. |
| afinidad. | tlahtōlzentiliztli. |
| afirmación. | netēntlahpaltiliztli. |
| afortunado. | tlaknōpilwiāni. |
| ágil. | mokxiihmatini. |
| agradable. | tlazempaktiāni. |
| agradecimiento. | neknelilmatiliztli. |
| agrupado. | tlaīxololōlli. |
| agrupar. | netechtlāliā.nitla. |
| aguardiente. | tlahtlakōlātl. |
| aguijón. | tēmīnaya.no. |
| aguja. | tlahtzomalōni. |
| ahuecado. | ākaltik. |
| alabastro. | tetzkaltetl. |
| álamo. | pepeyokuawitl. |
| alberca. | tlakilākaxitl. |
| alcatraz. | kanāwxōchitl. |
| alejamiento. | tētlāllōtiliztli. |
| alga. | āpachtli. |
| aliento. | neihīyōtiliztli. |
| alguna vez. | quēmmaniyān. |
| alivio. | tēzēwiliztli. |
| almacén. | tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. |
| alterno. | papanwetzki. |
| alto linaje. | tlahtohkāmekayōtl. |
| alrededor de. | achi ye iwki. |
| ambos lados. | īōntlapalīxtin. |
| amontonado. | tlatepēwtitlālīlli. |
| amplio. | tlankakayaktli. |
| anales. | zēxiwtlahkuilōlli. |
| anaranjado. | tlapālpoyaktik. |
| anillo. | ēlkuawyōtl. |
| animado. | nemilzeh. |
| anteojos. | tewiloīxtli. |
| antes, anteriormente. | yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. |
| antigüedad. | wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |
| antiguo. | wehkāwitiāni. |
| añadido. | tlatepēwtitlālīlli. |
| apaciguado. | tlākaziwki. |
| aparte. | nōnkuah. |
| apellido. | tēuktōkāitl. |
| aplanado. | tlaātēzkamantli. |
| apoyo. | tlamāmāllōtl. |
| aprecio. | netlaliztli. |
| apretado. | tlakakatzalli. |
| aprobado. | tlayēkkaktli. |
| aptitud. | neīxkāwilli. |
| árbitro. | tētlamachiliāni. |
| arbusto. | kuawtōntli. |
| arco. | tlawītōlli. |
| argumento. | tlahtōlnelwayōtl. |
| armadillo. | tlālpītzōtl. |
| armario. | tlatlālīlōyān. |
| armas. | tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |
| arrepentimiento. | tlahtlakōlchōkiztli. |
| articulación. | nepikyān.no. |
| asador. | tlatlewātzalōni. |
| asco. | tlaihiyaliztli. |
| aserrado. | xōxotlalli. |
| asesinato. | tēichtakamiktiliztli. |
| asesor. | tēnānāmikini. |
| así. | iw kim mā, iwi. |
| asmático. | motzakuāni. |
| aspecto. | īxkonēxiliztli. |
| asqueroso. | tētlaēltih. |
| asunto. | tlahtōlpēwallōtl. |
| atado. | tlatētewilpīlli. |
| (que tiene lugar al) atardecer. | tlateōtlākuīlli. |
| atentamente. | nēzkālika. |
| atento. | yōllōmatki. |
| audaz. | motlahpaloāni. |
| aumento. | tlamiyakiliztli. |
| aunque. | (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo. |
| autor. | tlatlālihki. |
| autoridad. | tēīxmawtiliztli. |
| autorización. | tēmākāwaliztli. |
| auxiliar. | tēnānāmikini. |
| aviso. | tēnemachtiliztli. |
| bajada. | tlatemōwiliztli. |
| balde. | tlapohpōwalōni. |
| barrio. | tenānkiyāwatl, tlayakapan. |
| (con) base en. | nelwayōtika. |
| basado en algo. | tlatzīnichotīlli. |
| batalla. | nehkaliztli. |
| bate. | tlatewilōni. |
| bellota. | āwatomatl. |
| berro. | ātezkilitl. |
| bienestar. | nekuikuililiztli. |
| (seas) bienvenido. | mā yōlikatzin. |
| biografía. | tēnemilizpōwalli. |
| borrador. | neyōlnōnōtzaya. |
| bóveda. | tekolōlli. |
| brillo. | tlanēxtiliztli. |
| brote (de planta). | kuawtotomoliwkāyōtl. |
| bruja. | tlāwipōchin. |
| ¡buenos días!¡siéntese! | ¡mā ximēwitihtiye! |
| cable. | tlawilāmmekatl. |
| caja. | tlakallōtl. |
| calambre, espasmo. | wapāwiztli. |
| calendario. | ilwitlapōwalāmoxtli. |
| calmado. | moyōlzēwih. |
| cambiado de lugar. | tlanāwaktlatēktli. |
| cambio. | nehkuaniliztli. |
| campo. | tlawelmayān. |
| canal. | ākokopilwāztli. |
| cangrejo. | tekuizihtli. |
| capital. | tēkuākān. |
| cardo. | witzkilitl. |
| carrera. | netlaloliztli. |
| casi así. | achi iwki. |
| catarro. | tlatlaziztli. |
| categoría. | nenewkāyōtl. |
| cavidad. | tlakomōlli. |
| cefalotórax. | tzontekomēlpantli. |
| censo. | tlatlatzkitīlli. |
| censura. | tlaīxnāwatiliztli. |
| centrar. | tlahkowiā.nitla. |
| cepillo de dientes. | netlammatilōlōni. |
| ceremonia. | tlateōmawiztililiztli. |
| cesped. | tlachkuitl. |
| cerrado con llave. | tlatepoztzauktli. |
| cielo. | nekuiltonōlōyān. |
| cima. | tlakpayōtl. |
| cinturón. | kuitlalpikāyōtl. |
| círculo. | yawaliwki. |
| clausura. | tlatzakuitikāyōtl. |
| clavo. tlatepozmīnalōni. | |
| cobertor. | tlachkawipilzōtl. |
| cocido. | tlatzoyōnīlli. |
| cocina. | mōlchihchīwalōyān. |
| cofia. | kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |
| col. | zentekochtli. |
| colocado. | tlatēktli. |
| color carne. | tlatztalēwalli. |
| color violáceo. | āyopālli. |
| color verde gris. | kilpālli. |
| color turquesa. | xippālli. |
| columna. | temimilli. |
| combate. | netēīxnāmiktiliztli. |
| comediante. | |
| comedor. | nekochkāyōtīlōyān. |
| comentario. | tlahtōlkakiliztīlōni. |
| comidas. | tlemōlli. |
| comienzo. | tlapēwkāyōtl. |
| como una... | zan ye nō iwi. |
| compacto. | tetewilakachtik, pīkki. |
| compañero. | tēwānpoh. |
| compasión. | tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |
| completo. | zēmāntok. |
| composición. | neyōlnōnōtzaya. |
| compromiso. | netlatēnēwiliztli. |
| compuesto. | chiktlapanki. |
| concordancia. | tlahtōlzetiliztli. |
| conciencia. | neyōlīxihmachiliztli. |
| conducta. | tēnemiliztokiliztli. |
| conectado. | tlapilōwilīlli. |
| confiado. | tētenitztīlli. |
| confianza. | neyōllōtiliztli. |
| confusión. | tēīxneloliztli. |
| confuso. | īxpoliwki. |
| conjunto. | nechikoliztli. |
| conquista. | tēpēwaliztli. |
| conquistador. | tēyāōchīwki. |
| constructor. | motlazālōltihki. |
| continente. | zēmāntok tlālli. |
| contorno. | tlatexxīnepanōlōni. |
| contra. | wīkkopa, kopawīk. |
| contrario. | tēīxnāmikki // (al___) in ne. |
| copa del árbol. | īmalakayōkān in kuawitl. |
| copia. | neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |
| corregido. | tlakxitoktli. |
| cortesía. | nehmatkāyōtl. |
| corrupción. | tēichtakatlaxtlāwiliztli. |
| corteza. | kuawēwatl. |
| costra. | nēxwākāyōtl. |
| costumbre. | tlamanitiliztli. |
| creación. | tlatlākatililiztli. |
| creado. | tlachīwki. |
| creciente. | molwih. |
| crédito. | tētlatlakuiltiliztli. |
| creencia. | yōlpachiwiliztli. |
| crema. | tlaīxōtl. |
| crimen. | tēichtakamiktiliztli. |
| criminal. | tēyōlpachoāni. |
| cristal. | tewilotl. |
| crónica. | nemiliztlahkuilōlli. |
| cruel. | nēntlākatl. |
| cuadrado. | tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |
| cubierta. | īxxōtl. |
| cuento. | tlaketzalli. |
| cualidad. | neīxkāwilli. |
| cualquiera. | zāzākewātl. |
| cuidado. | tlamachiyaliztli. |
| (con) cuidado. | netlakuitlawiliztika. |
| culpable. | tlahtlakōleh. |
| cultura. | nenayōtl. |
| cumpleaños. | tlākatilizilwitzintli. |
| chiquillo. | tēlpōkakōnetōntli. |
| choque. | techikanāwaliztli. |
| chupón. | tlapipīnalōni. |
| débil. | ahchikāwak. |
| decisión. | nezentlālilli, nenōtztli. |
| defecto. | tlapilchīwaliztli. |
| defectuoso. | tlapilchīwtli. |
| defensa. | nemāpatlaliztli. |
| delgado. | pitzaktik. |
| demanda. | tlaihtlaniliztli. |
| demora. | tlawehkātlāzaliztli. |
| denuncia. | tētēilwiliztli. |
| desafío. | tēnenewkāwiliztli. |
| desanimado. | mokuekuetlaxoāni. |
| desarrollo. | tlamiyakiliztli. |
| descanso. | nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |
| descendencia. | tlākamekayōtl. |
| descubierto. | tlapantlāzalli. |
| descubrimiento. | tlanēxtīlli. |
| descuido. | nexīkkāwaliztli. |
| desdén. | tēikxotlaliztli. |
| deseable. | tētlanektih. |
| (el que) desengaña. | tētlaīxtlatiliāni. |
| desesperación. | netlawēlpololiztli. |
| (acción de) desencadenar. | tlatepozmekayōtomaliztli. |
| desgracia. | tētlekotekiliztli. |
| desgraciadamente. | nēnwetziliztika. |
| desgraciado. | nēntlākatl. |
| deshecho. | tlaahtletilīlli. |
| desidia. | tlatziwiliztika. |
| desorden. | tēchalāniliztli. |
| (con) desorden. | tēīxneloliztli. |
| despensa. | tlakualkalli. |
| desprecio. | tēikxotlaliztli. |
| después. | zātēpan. |
| destruido. | tlaahtletilīlli. |
| desviación. | tētlakāwaltiliztli. |
| determinación. | iw tlatēnēwaliztli. |
| devoción. | tlateōmachiliztli. |
| día de fiesta. | netlamachtilizilwitl. |
| diámetro. | patlāwaliztli. |
| dichoso. | tlaknōpilwiāni. |
| diestro. | tlatlamachiāni. |
| diferente. | tētlanēwih. |
| dificultad. | neohwikānakiliztli. |
| dinero. | tlakōkōwalōni. |
| director. | tēkuexānoāni. |
| discreto. | tlamawkāittani, īxtlamatini. |
| discutible. | īxnāmikiztli. |
| disculpa. | netlakuepililiztli. |
| disminuido. | tlatepitilīlli. |
| distante. | tētlālkāwih. |
| distinto. | tētlanēwih. |
| distribuido. | tētlamachīlli. |
| diversión. | neāwiltīlōni. |
| diverso (a). | nepapan, zentlamankīzki. |
| división. | nexeloliztli. |
| divulgación. | tlapanitlāzaliztli. |
| doctrina. | tēizkaltiliztli. |
| dolor. | tēchōktiliztli. |
| domesticado. | tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |
| don. | netlawtiliztli. |
| donación. | tēyokatiliztli. |
| dondequiera. | nohwiyān. |
| dormido. | tlakochitīlli. |
| duda. | netzotzonaliztli. |
| dudosamente. | neyōlpololiztika. |
| dudoso. | tētzotzon. |
| durante este tiempo. | nemayān. |
| educación. | tlākawapāwaliztli. |
| elección. | tēīxketzaliztli. |
| elegante. | moyēkchihchīwki. |
| elegido. | tlatzonāntli. |
| elemento. | tlapēwkāyōtl. |
| emplumado. | tlapotonīlli. |
| encantamiento. | teōtlāxililiztli. |
| encendido. | tekuīnki. |
| encino. | āwatl, ōwatl. |
| encuesta. | tētlan tlahtlaniliztli. |
| enlace. | nekuānāmiktiliztli. |
| enorme. | kuitlatolompōl. |
| ensalada. | tlanechikōlkilitl. |
| enseguida. | zātēpan. |
| enseñanza. | tēīxtlamachtiliztli. |
| entero. | zenkīzki, zezemēltik. |
| entonces. | niman. |
| entrañas. | yōllohkalli. |
| entrega. | tēkāwaliztli. |
| entretenido. | tēēllēlkīxtih. |
| entrometido. | motēntihki. |
| envío. | netītlaniztli. |
| envoltura. | tlakimiliwkāyōtl. |
| (en la) época de. | īnokīpan. |
| equitativo. | tlatlamelāwkāchīwtli. |
| equivocación. | netlanēwiliztli. |
| error. | neīxkuepaliztli. |
| escalera, escalón. | tlamamatlatl. |
| escoba. | tlapohpōwalōni. |
| escogido. | tlatzonāntli. |
| escritor. | tlatlālihki. |
| escuadra. | tlanakazanōni. |
| escultura. | tlakuawihkuilōliztli. |
| esófago. | yōllohīxtli. |
| espacio. | tlakāwtli, tlakoyoyān. |
| espantoso. | momamawtiāni. |
| especial. | nōnkuahkīzki. |
| espera. | tēchiyaliztli. |
| esperanza. | nechixkāyeliztli. |
| espinoso. | witzyoh, tētzapīnih. |
| esplendor. | tlanēxtiliztli. |
| esponjoso. | zonektik. |
| esquina. | tlanakaztli. |
| estimable, estimado. | tlazohkāmachōni. |
| estable. | chikāwatika. |
| estado de las cosas. | iwkātiliztli. |
| estanque. | tlakilākāxitl. |
| estufa. | newākkātemalōyān. |
| exactamente. | yēkyōlōtika. |
| examen. | tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |
| examinado. | tlakxitoktli. |
| excelente. | tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |
| excusa. | nekīxtiliztli. |
| éxito. | īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |
| exótico. | wehkāwītz. |
| experiencia. | nemilizzōtl. |
| experto. | tētlamachiliāni. |
| explicación. | tlakakiztilōni. |
| exterior. | nēxiliztli. |
| extremidad. | tlatzakuitikāyōtl. |
| fábula. | tlaketzalli. |
| fácil. | ahohwih. |
| fácilmente. | ahyowi. |
| falso. | zan nēn tlatōktilōni. |
| falta. | neīxkuepaliztli. |
| fatigado. | mokotzānki. |
| favor. | tēiknēliliztli. |
| fe. | yōlpachiwiliztli. |
| fecundación. | ōtzyōtl. |
| fiado. | tlatlanēwtli. |
| ficción. | tlaīxpaniliztli. |
| fiebre. | netlewiliztli. |
| fiel. | netlākanekōni. |
| fielmente. | yēkyōlotika. |
| filamento. | tetepontepilōlli. |
| filo. | tēnatkāyōtl. |
| fin. | tlamiliztli. |
| final. | tlatzakkān. |
| finalmente. | ikken. |
| firme. | pipinki, tlatōktilōni. |
| fisonomía. | īxkonēxiliztli. |
| forma. | iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |
| fluido. | chiyawiztli. |
| follaje. | kuawxiwitl. |
| formación. | tlatlākatililiztli. |
| formado. | tlachīwtli. |
| fracaso. | nehnenēnkoliztli. |
| fracción. | nōnkuahkīzaliztli. |
| frágil. | ahohwihtlapāni. |
| fragmento. | tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |
| fraude. | tēīxpopoyochīwaliztli. |
| frecuentemente. | ahtza, achi miyakpa. |
| freno. | tēmmekatl. |
| frente. | tlaīxpanyōtl. |
| frito. | tlatzoyōnīlli. |
| frustrado. | tlanēnkōlli. |
| frutal. | tlaakillō. |
| (a la) fuerza. | iwiwih. |
| fugitivo. | moyēltiāni. |
| fundador. | tlanelwayōtiāni. |
| furioso. | tlawēleh. |
| (el) futuro. | in āxkān mochipa. |
| ganas. | neikoltiliztli. |
| gancho. | ākatepozōtl. |
| genealogía. | tlahtohkāmekayōtl. |
| generación. | tlatlākatiliztli. |
| general. | nōwiyānyoh. |
| generoso. | tlazenkāwaltik. |
| gestos. | īxyoyomoktiliztli. |
| glándula. | pexōntīlli. |
| globo. | tlaihīyōtēntli. |
| gobernador. | tēitkini. |
| golfo. | āyōllohko, āihtik. |
| golpe. | tēchikkanāwaliztli. |
| gorrión. | teōkaltototl. |
| gramática. | netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |
| gratis. | zān nēn. |
| grave. | tēēllēlahxitih. |
| gris. | nextik. |
| grosero. | tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |
| grueso. | weltilaktik. |
| grupo. | tlaololōlli, tlaīxololōlli. |
| grasa. | chiyawizōtl. |
| grosor. | pozāwakāyōtl. |
| gusto (nuestro___) | tlawelmatiya.to. |
| guerrero. | tēyāōtlani. |
| hacia. | tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |
| hábil. | tlatlamachiāni. |
| habitación. | nemowaliztli. |
| habitante. | nemini, chāneh. |
| hablador. | tlatehtoāni. |
| hacha. | tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |
| hambre. | teohziwiliztli. |
| hasta allí. | in ok ixkichkāwitl. |
| hecho. | nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |
| hemorroides. | nekuilchilpilōliztli. |
| herida. | tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |
| hermano menor. | tēikawtli. |
| héroe. | tlamawichīwani. |
| hipocresía. | nekualtokiliztli. |
| historia. | nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |
| hocico. | tēntomaktli. |
| horrible. | momamawtiāni. |
| hospitalidad. | tēzeleliztli. |
| huella. | nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |
| humilde. | moknōmatini. |
| humillado. | tlatlanitlaniztli. |
| humor. | chiyawiztli. |
| humor acuoso. | chiyawizātl. |
| idea. | nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |
| idéntico. | ahkān tētlanēwi |
| identidad. | nenewiliztli. |
| (es) igual. | tēnenewixka. |
| iluminación. | tlatlatlamachiliztli. |
| imagen. | tlaīxīptlayōtl. |
| imaginado. | tlapīpīktli. |
| imbécil. | īxkokowitz. |
| impar. | wālwehwetzi. |
| importante. | ahkokīzaliztli. |
| imposible. | aok weli. |
| inagotable. | ahmo tlamini. |
| incierto. | tētzotzon. |
| incluso. | zān ye iwi. |
| independencia. | tlākaxoxowkāyōtl. |
| indicación. | tētlaīxpantililiztli. |
| indiferente. | tlaāwilkāwani. |
| índigo (color). | xiwkilipitzāwak. |
| inesperado. | ahtēihmachitih. |
| infinito. | ahmo tlamini. |
| información. | tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |
| insignia(s). | tlāwiztli. |
| (en un) instante. | tēīxkueōnka, achitōnka. |
| instinto natural. | yōllohīxihmachiliztli. |
| intacto. | motkitika. |
| inteligencia. | tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |
| intento. | nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |
| interior. | yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |
| interrogación. | tlahtlaniliztli. |
| intervalo. | tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |
| inútilmente. | īxwexopan. |
| inventado. | tlapīpīktli. |
| inventario. | tlazentlālilāmatl. |
| investigación. | tētlatepotztoiliztli. |
| invitación. | tēkoachīwaliztli. |
| invitado. | tlakoachīwtli. |
| irrefutable. | ahmo īxnāmikiztli. |
| irregular. | ahmo nāwatilpiyalli. |
| isla. | tlālwāktli. |
| jefe. | tēchīwki. |
| jaiba de mar. | ātēkuizihtli. |
| joto. | tēkuilōntiāni. |
| jovencito. | tēlpōkakōnetl. |
| juego. | neāwiltilōni. |
| juez. | tētlamachiliāni. |
| juntos. | zepan. |
| jugo. | nekuīxkiwiwilli. |
| justo. | tlatlamelāwkāchīwtli. |
| kilo. | tlatamachīwalōni. |
| lado (por un __) | zentlapal. |
| lamentable. | tēchōktli. |
| lámina. | āmatlakotōnyōtl. |
| lámpara. | netlawililōni. |
| largo. | wēyak, ānki, pitzaktik. |
| leche. | tlapātzkītl. |
| lechuga. | zentakatl. |
| lentamente. | nekxitekpānaliztika. |
| lentes. | īxtēzkatl. |
| lento. | ayaxkānyoh. |
| leñoso. | kuawwātzalloh. |
| letra. | machiyōtlahtōliztli. |
| levantado. | tlaahkoktli. |
| libertad. | tlākaxoxowkāyōtl. |
| libre. | tlākamelāwak, tlatekililli. |
| libre albedrío. | nenehwiyānwiliztli. |
| liga. | tlazālōlōni. |
| ligado. | tlatetewilpīlli. |
| ligero. | ahkokki, ahkowetzki. |
| límite. | tepāmmachiyōtl. |
| linaje. | tlākamekayōtl. |
| línea. | tlatexīnepanōlōni. |
| linterna. | tlāwilkalli. |
| liquen. | chachawa. |
| lirio. | tzaukxōchitl. |
| lisiado. | tlamiktīlli. |
| liso. | tetzkaltik. |
| loco. | mozitl. |
| longitud. | wehtlatzikāyōtl. |
| luchador. | momāiztlakoāni. |
| llanura. | tlawelmāyān, zemmaniliztli. |
| llave. | tlatlapōlōni. |
| lleno. | tēnki, tlatzonēwalli. |
| macizo. | pīkki. |
| madera. | kuawwātzalli. |
| magnifico. | moyēyēkketzki. |
| mal hecho. | tlapilchīwtli. |
| maldad. | tetēnanāwatiliztli. |
| maldición. | tlatlaēlittaliztli. |
| maleza. | tlāltetzmalli. |
| manera. | tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |
| maniático. | īxkokowitz. |
| mantel. | netēmpohpōwalōni. |
| (en la) mañana. | nōnchipa. |
| maravilla. | tlamawizōlli. |
| marca. | nenekuilwāztli. |
| martillo. | tlatewilōni. |
| más. | ok ye zenkah |
| más pequeño. | achitepitōn. |
| más o menos. | iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |
| (la) mayoría. | achi mochintin. |
| media luna. | zentlakol mētztli. |
| medida. | tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |
| mediocridad. | tlahkonemilizōtl. |
| membrana delgada. | ēwazizikuiliwiliztli. |
| memorial. | tētlalnamiktīlōni. |
| menguante (de la luna). | īnekuepaliz in mētztli. |
| menor. | achi tepitōn. |
| menos. | ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |
| mensaje. | netītlaniliztli. |
| mente. | tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |
| meta. | ahziyān. |
| método. | tēizkaltiliztli. |
| metro. | zentamachīwalli, oktakatl. |
| mezclado. | tlazennepanōlli. |
| miembro. | kotōnkāyōtl. |
| mientras. | in ok. |
| milagro. | tlamawizōlli. |
| misericordia. | tlatlākayōtl. |
| (de la) misma manera. | zān ye iwi. |
| mismo. | nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |
| modelo. | nemachiyōtīlli. |
| modesto. | moknōmatini. |
| modificado (de lugar). | tlanāwak tlatēktli. |
| (al) momento. | wel ihkuāk. |
| (en el) momento en que. | in kin iw, in iw. |
| moneda. | tlakōwalōni. |
| moreno. | tlītlīlektik. |
| movimiento. | neolīniliztli. |
| muchedumbre. | tētetzāwak. |
| mudanza. | nehkuaniliztli. |
| muebles de casa. | chānyeloāni. |
| mugre. | tzokatl. |
| multiplicación. | tlatōnakatiliztli. |
| muleta. | netlakechiya. |
| multicolor. | tlātlātlapālpōwtli. |
| multitud. | tētetzāwak. |
| murmullo. | popolokaliztli. |
| musgo. | āmomoxtli. |
| narración. | tlamelāwkāpōwaliztli. |
| nata. | tlaīxōtl. |
| natural. | iwkiz. |
| naturaleza. | iwkātiliztli. |
| naturaleza humana. | tlākayeliztli. |
| naturalmente. | iwyōtika. |
| necesario. | monekini. |
| necesidad. | monekiliztli. |
| negado. | tētlakāwaltīlli. |
| nenúfar. | ātlakuezonān. |
| nervioso. | tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |
| niño. | tēlpōkakōnetl. |
| nivel. | tlaīxtēmitiliztli. |
| nota. | tlakakiztililiztli. |
| nuera. | tlakpaichpōchtli. |
| obediente. | tēkakini. |
| obligación. | tekiyōtl. |
| obra. | tlachīwalli. |
| observatorio. | neīxtīlōyān. |
| obstáculo. | tētlakāwaltiliztli. |
| (no) obstante. | mā tēl. |
| ocupado. | tlaīxkāwki. |
| odio. | tēkokoliztli. |
| odioso. | momamawtiāni. |
| oficio. | tlachihchīwkāyōtl. |
| (el) olfato. | tlahnekuiya.no. |
| opinión. | nematiliztli. |
| opuesto. | tēīxnāmikki. |
| opositor. | motēīxnāmiktiāni. |
| orden. | netekpānkātlāliliztli. |
| orgullo. | nepantlāzaliztli. |
| original. | tlatzīntīlōni. |
| osado. | motlahpaloāni. |
| oscuro (confuso). | īxpoliwki. |
| otra vez. | nō kuelle. |
| paciencia. | tlayōllōtepitzwiliztli. |
| pacto. | nezennōnōtzalli. |
| pala. | tlaakānōni. |
| paquete. | zentlayawalōlli. |
| parada. | nemaktiliztli. |
| parece que. | mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |
| parecido. | tēnenewiliztli. |
| parte. | nōnkuahkīzaliztli. |
| parte opuesta, trasera de algo. | tlatepotzōtl. |
| (por todas) partes. | zenkol. |
| participación. | nezepaniknēliliztli. |
| particular. | nōnkuahkīzki. |
| pasión. | neyōlkokoltiztli. |
| paso a paso. | nekxitekpaliztika. |
| patadas. | tlatētelikzaliztli. |
| patria. | tlākatiyān. |
| pausa. | netzikoliztli. |
| paz. | yēktlamatkāyetōliztli. |
| pecas. | neīxihtlakoliztli. |
| pedazo. | tlakotōnyōtl. |
| pedo. | neiyexiliztli. |
| pegajoso. | tetezāliwini. |
| peligro. | tla-, neohwikānakiliztli. |
| pensador. | mokexkitzawani. |
| pensamiento. | tlanemiliztli. |
| pérdida. | tēiknōtililiztli. |
| peregrinación. | tlamahzēwkānemiliztli. |
| perezoso. | tlātlahkomatini. |
| perfume. | popochtli. |
| permiso. | tēmākāwaliztli. |
| perpetuo. | aik tlamini. |
| petición. | tētlaihtlaniliztli. |
| pilar. | tlaketzalmimilli. |
| pino. | āyawkuawitl. |
| pinzas (de cejas). | neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |
| placer. | zemēlli. |
| plano. | zemonok. |
| planta. | tlanelwayōtl, takatl. |
| plantilla. | nemachiyōtīlli. |
| pluma para escribir. | tlahkuilōlōni. |
| poco a poco. | tlamach-. cf. |
| paso a paso poder. | weliyōtl. |
| poderoso. | tēīxmāmawtih. |
| portero. | tlatlapoh. |
| porvenir. | in āxkān mochipa. |
| positivo. | tēyōlmahxiltīlōni. |
| precaución. | tēēllēlahxitih. |
| prendido. | tekuīnki. |
| presente. | āxkān mochīwa. |
| presidente. | tlahtohkātēīxīptla. |
| presión. | tēihziwitiliztli. |
| prestado. | tlatlanēwtli. |
| prevenido. | tlanemachitīlli. |
| prieto. | tlītlīlektik. |
| (es la) primera vez que. | kin iwti. |
| primero. | ākachto. |
| primitivamente. | iwti. |
| prisa. | netlalotikīzaliztli. |
| privilegio. | tēiknēlilōni. |
| probable. | neltilīlōni. |
| procesión. | zempankīzaliztli. |
| proceso. | tlahkuilōllōtl. |
| profundidad. | wehkātlānyōtl. |
| progreso. | neiknēliliztli. |
| prohibido. | tētlakāwiltīlli. |
| wēyakiliztli. | |
| promesa. | tlatēnēwaliztli. |
| prometido. | tlatēnēwalli. |
| propiedad. | iwkātiliztli. |
| propio. | īxkoyān.no. |
| a propósito. | īwetziyān. |
| protección. | tēmanawiliztli. |
| protector. | tlahpalēwiki. |
| provecho. | netlaīxnēxtililiztli. |
| proyecto. | nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |
| (con) prudencia. | nezkaliliztika. |
| prueba. | tēyehyekoliztli. |
| publicación. | tlapanitlāzaliztli. |
| publicado. | tepanōtlalli. |
| puente. | tenolli. |
| puesto. | tlatēktli. |
| pulmón. | chichitl, ihīyōpexōtīlli. |
| punta. | tlakpayōtl. |
| puntiagudo. | tētzapīnih. |
| puñalada. | tēihxiliztli. |
| puro. | ahtlanelōlloh. |
| queso. | tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |
| racimo. | zemochōlli. |
| raíz. | tlanelwatl. |
| rama. | kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |
| rango. | netekpāntlāliliztli. |
| raramente. | zān ika, zān kēmmanyān. |
| raro. | poyaktik, xaxaltik. |
| rastrillo. | nemomotzōlōni. |
| raza. | tlākamekāyōtl. |
| razón. | īxtlamachiliztli. |
| razonamiento. | nematkātlahtoliztli. |
| rebajado. | tlatepitōnōlli. |
| rebelde. | tētlakuepiliāni. |
| recogido. | tlaahkoktli. |
| recomendado. | tētenitztīlli. |
| recompensa. | tlatlawtīlli. |
| reconocimiento. | netlazohkāmatiliztli. |
| recopilación. | tlazentlālilāmatl. |
| recreo. | neāwiltīlōni. |
| redondeado. | tlatewilakachōlli. |
| redondez. | tewilakachīwkāyōtl. |
| reflexión. | netlatēmoliliztli. |
| refugio. | neyānayān. |
| refutación. | tētlahtōlpololiztli. |
| regalo. | tēnemaktli. |
| regla (disposición). | tlatekpāntzīntli. |
| regla (para medir). | tlawawanalōni. |
| reloj. | tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |
| relación. | neteikniwtiliztli. |
| relámpago. | tlatepetlāniliztli. |
| remordimiento. | tlahtlakōlchōkiztli. |
| reparación. | tētlapahtililiztli. |
| repartidor. | tētlamachiāni. |
| repleto. | tēnki. |
| representación. | tēīxīptlatiliztli. |
| reproche. | tlaīxnāwatiliztli. |
| reproducción. | tlakopīnaliztli. |
| resfriado. | tlatlaziztli. |
| respeto. | tēīxtililiztli. |
| respetuoso. | tēīxtiliāni. |
| respiración. | neihīyōtiliztli. |
| respondón. | tlatehtoāni. |
| respuesta a una carta. | tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |
| restauración. | tetlapahtililiztli. |
| restos. | tlakāwilli. |
| resultado. | mochīwaliztli. |
| resurrección. | nezkaliliztli. |
| retoño. | kilyōllohtli. |
| retraso. | tētlāliliztli. |
| reunido. | tlaīxololōlli. |
| reunión. | tlākanechikōlli. |
| revés, envés. | īxkuepa.no. |
| revisado. | tlakxitoktli. |
| revuelto. | tlazennepanōlli. |
| ricamente. | tētlamachtiliztika. |
| riesgo. | tlaohwikānakiliztli. |
| rival. | tēnāmikini. |
| rizoides. | tzikotlanelwatōntli. |
| roedor. | tlatetexoāni. |
| rosa. | tlaztalēwalli. |
| rosado. | tlapālpoyaktik. |
| rozadura. | netoxōmaliztli. |
| rubio. | īxkoztik. |
| rudo. | yōllohkikimil. |
| ruido. | tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |
| rumor. | tlahtōlchitōniliztli. |
| sábana. | tlazaliztāk. |
| saber de memoria. | notēnko nikmati. |
| saco. | xikipilli, tlamāmālli. |
| salario. | tēpatiyōtīlōni. |
| salud. | pākkāyeliztli, pahtiliztli. |
| saludable. | tēchikāw, tēnēwelmachitih. |
| salvado (de trigo). | tlapayāntextli. |
| sano. | tlākamelāwak. |
| sartén. | tepozahpāztlatzoyōnilōni. |
| satisfacción. | tēyōlmahxiltiliztli. |
| satisfecho. | mowelittak. |
| secretario. | tlahtōlihkuiloāni. |
| secreto. | teōtlanēzkāyōtīlōni. |
| seguidor. | tēnematilizkuīni. |
| sello. | nenekuilwāztli. |
| (es) semejante. | tēnenewixka. |
| sencillo. cf. simple sensación. | nematiwani. |
| sensual. | tlaēlpākini. |
| sensualmente. | tlaēlpākiliztika. |
| sentido del tacto. | tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |
| señal. | nēzkāyōtl. |
| separación. | tētlāllōtiliztli. |
| separado. | tlatēktli. |
| servicio. | tlayekōltīlōkāyōtl. |
| servilleta. | netēmpohpōwalōni. |
| siembra. | tlatepēwaliztli. |
| silbido. | kikinakiliztli. |
| sillón. | netlāliāyān. |
| similitud. | tēnenewiliztli. |
| simple. | zēmani. |
| simultáneamente. | netlok. |
| sin fin. | aik tlamini. |
| sin embargo. | mā tēl. |
| singular. | nōnkuahkīzki. |
| sinónimos. | tlapohtiliztlahtōlli. |
| soberanía. | tlahtohkātiliztli. |
| solicitante. | tētlaihtlaniliāni. |
| solicitud. | tlaihtlaniliztli. |
| sombrero. | nekuāzēwalwīlōni. |
| sometido. | motēzemmakani. |
| sonido. | kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |
| sopa. | tetzāwalmōlli. |
| soportable. | tlemachōni. |
| soporte. | tlamāmāllōtl. |
| sorprendente. | tēihzāwih. |
| sorprendido. | mokuītiwetzini. |
| sorpresa. | neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |
| sostén. | tlamāmālōni. |
| subterráneo. | tlanitālli. |
| sucesivo. | tētokilih. |
| suceso. | nechīwaliztli. |
| suegro. | tlakpatahtli. |
| suma. | tlazempōwaliztli. |
| superior. | tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |
| suponiendo que. | mā zo tēl. |
| superficie. | tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |
| tal. | iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |
| tallo. | tzīnkuawyōtl, kiyotl. |
| tamaño. | tamachīwka.no. |
| tampoco. | ahnōmo, ahmo nō. |
| tapadera. | tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |
| tardío. | tlateōtlakuīlli. |
| techo. | tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |
| tejado. | tapalkatlapantli. |
| tejido. | tlahkittli. |
| tenazas. | tlatepozkakalokotōnalōni. |
| tentación. | tēneyēyekōltiliztli. |
| tenue. | xaxaltik. |
| territorio. | nekallōtīlōyān. |
| terror. | netlakmawtiliztli. |
| tesoro. | tlaāxkātīlli. |
| tiempo (a su debido___). | monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |
| tienda. | tlanamakilizkalli. |
| tímido. | momāmatini. |
| tirano. | tlanehnekini. |
| toalla. | nemāpohpōwalōni. |
| (por) todas partes. | nonoka, zenkol. |
| todopoderoso. | zemwelitini. |
| tonto. | tepochtli. |
| tormenta. | neehēkanāmiktiliztli. |
| torpe. | tlakuepkāchīwani. |
| tos. | tlatlaziztli. |
| tosco. | chachakuachtik. |
| total. | tlazezempōwalōni. |
| trabajador. | tlaāxki. |
| traición. | tētenanāwatiliztli. |
| trampa. | tzowāztli. |
| tranquilamente. | tēpāpākiltiliztika. |
| (en el) transcurso de. | nemayān. |
| transparente. | tewilotik. |
| transporte. | tlazāzākaliztli. |
| trapito. | tlapohpōwalōnitōn. |
| trato. | nenāwatiliztli. |
| trébol. | okoxōchitl. |
| tregua. | neyāōzēwiliztli. |
| tribunal. | tlakakowayān. |
| triste. | tētolīnih. |
| tristeza. | tlaokōlli. |
| triunfo. | tēpanawiliztli. |
| trueque. | tlapahpatiliztli. |
| tubería. | āpipilwāztli. |
| tubo. | ākatlatēktli, āpipilōlli. |
| último. | tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |
| unidad. | nezezētililiztli. |
| unido. | tlazālōlli. |
| unión. | nezezētililiztli. |
| universal. | nōwiyānyoh. |
| urbanidad. | tlātlākayōtl. |
| uso. | iw tlamaniliztli. |
| útil. | nekōni. |
| vacío. | iwkātlahyōtl. |
| vaina. | tlamalwilōni. |
| valor. | yōllōtlahpaltiliztli. |
| valle. | tepēihtik(tli), tlawelmayān. |
| vanidoso. | moyewaihtoāni. |
| vapor. | pōkyōtl. |
| vara. | tlakōtl. |
| variable. | yōlkuēkuepki. |
| velar. | ahkochiztli niknochīwaltiā. |
| venganza. | netzonkuililiztli. |
| vengativo. | tētlakuepkāyōtiliāni. |
| ventaja. | neiknēliliztli. |
| ventajoso. | tēwelnemitih. |
| ventana. | tlattōyān. |
| vergüenza. | netonēwaliztli. |
| veteado. | tlatlātlapālpōwtli. |
| (de) vez en vez. | zān ika. |
| vicio. | tlapilchīwaliztli. |
| vicioso. | tlahtlakōleh. |
| vidrio. | tewilotl. |
| violencia. | tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |
| violento. | tlawēleh. |
| violeta. | kuappachtli. |
| virrey. | tlahtohkātēīxīptlatl. |
| viscoso. | zazalik. |
| visión. | tlachiyaya.no. |
| voz. | tzātzahtziliztli. |
| yema. | kuawtotomoliwkāyōtl. |
| yerno. | tlakpapilli. |
| yeso. | tezokitl. |