Yucatān

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli

Yōllōxoxouhqui īhuān Huehcapan Tlahtohcāyōtl Yucatān Estado Libre y Soberano de Yucatān
Chīmalli
Tlahtohcāyōcuīcatl: ayāc
Mēxihco ītlahtohcāyohuān
Tēcuacān	Mérida
Huēyi Āltepētl	Mérida
Tlaīxpayōtl - Tlatēctli	38,402 km2 20
Cemonocāyōtl - Āncāyōtl - Huehtlatzīncāyōtl - Huehcapancayōtl huel huēyi	21º 36' - 19º 32' M 88º 32' - 90º 25' C Tepētl Benito Juárez (210 msnm)
Chānehqueh (2005) - Tlatēctli - Pozāhuacāyōtl - Tlatēctli	1,918,948 21 47 chān./km²
Tlahtohcāyōtzintiliztli	1824
Tēpachoāni	Ivonne Ortega Pacheco PRI
Tēuctlahtohqueh	Beatriz Zavala Peniche (PAN) Alfredo Rodríguez y Pacheco (PAN) Cleominio Zoreda Novelo (PRI)
Huso horario	UTC-6 (Centro)
Municipios	106
Tlācatōcāitl	Yucatēcatl, Yucatēcah
Abreviaturas  - Común  - ISO 3166-2	Yuc. MX-YUC
Mātlatzālan	{{{Website}}}

Tlahtohcāyōtl Yucatān (Caxtillahtōlli: Estado de Yucatán, Mayatlahtōlli: U Yu'uk a t'aan). Tlahtohcāyōtl īpan Mēxihco ca, Mérida ītēcuacān.

Cuāxōchtia canahpa mictlāmpa īca Āyōllohco Mēxihco, in huitztlāmpa īca Campeche īhuān Quintana Roo, tlāpcopa īca Quintana Roo, īhuān cihuātlāmpa īca Campeche īhuān in Āyōllohco Mēxihco.

Inīn tlahcuilōlco 1 Tlahtōllōtl 2 Cemānāhuacāyōtl 3 Tequiyōtl 4 Tōltēcayōtl 5 Nō xiquitta 5.1 Āltepēmachiōtl 6 Occequīntīn macehuallahtōlcopa 7 Āmoxtiliztli 8 Tlahtōlcaquiliztilōni

[ticpatlāz] Tlahtōllōtl

In achtotlahtollotl ihuic Yucatān mopohua miequintin xiuhpan icampa, ihcuac onanauh tlālyacatl ihuicpa in hueyatl ipampa hueyi tepozcitlaltetl otlatzotzona inin Tlalticpactli. Inon tlālpan ochanti ipampa achcauhtlācah ihuan miactin tlalyolcah.

Nican ce hueyi altepetoltecayotl otlacati in tlālyacac. In mayatlacah tlen yehhuantin inin tlalpan ica tenyotl ihuicpa tlachihuatlacayotl nohuiyampa Tlalticpactli ihuān Ixachitlān. Ica tlacualyotl ochihualoc ipampa cintli pehualtica, in mayatlacayotl opilhuati iyehyehcoliz tlachiuh quetzalaltepetl quemeh Chichen Itzā, Uxmal, Cabah, Sayil occequintin. Yehhuantin otlatecpanah ce cualli altepetiliztli otepachouh ipampa teopixqueh, teuctin ihuan yaoquizqueh.

Zan niman, in 6 Tlacēnti xiuhpan 1542, altepepan T-Ho’ otlali in yucatēcatl yancuic altepenanyotl quitoznequi Mérida icampa teyotl ihuic Emerita Augusta ipan Extremadura, Caxtillān oaltepetlalilli ipampa Francisco de Montejo de León. Nican mopohua in caxtilxiuhcahuitl ipan tlālyacatl Yucatān. Zānno oacicoh teopixqui Diego de Landa aquin otlacuiloc Las cosas del Yucatán.

Ica in Mexihco itemaquixtiliz, in ipanocayoh teucyotl Yucatān cuepa ipampa tlahtocayotl Yucatān ixuihcalilli īpan macuilli altepetiliztli. Yeceh huehcanexatl ica mexihcatl ialtepenanyo otlachiuh ce yucatēcatl imoxexelouhteyolehualiz yeyecouh in Tlacatlahtocayotl Yucatān tlen ahmo ohueliti xi tlachihua icampa mexihcatl yaoquizcayotl. Tlamitica ipampa occe nonotzalicniuhyotl Yucatān ocauh tlacetililli canahpa Mēxihco xiuhpan 1848.

Achtotipan xihuitl nican Yucatān opeuh in tlacacalpolli iyaoyo, ihcuac macehualtlacah oquinextilih itech teyouh in tepehuanimeh; yehhuantin otlaniah tlalli icampa xitlatoca ihuan tepitzin tlatzoyotiltlaxtlahuiztli. In yaotl occequin xihuitl catca ipampa miecquintin altepemaitl ihuan hueyi altepetl ipan tlalyacatl. In xocoyoh altepetl Chan Santa Cruz catca, netequipachililli ipampa hueliti tlapachohualiztli xiuhpan 1901, quenin otlami yaoquizquieh mayatlacah.

Zanno Porfirio Díaz itlapachohualiz, Yucatān oquipix in tenyoh mepixcayotl, in tlanelhuayōtl necuametl quitoznequi mayatlahtolcopa ci, tlein oquipiaya ichtli ic mecatl ihuan occe tlachihualtlamantli ipampa nochitlacah icentlaticpac. Mazqui Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān inic ce tlacohualitini, ipan nacuametl tlalpixcatl in tlaquitcayotl huelitica catca ica milquitqueh, yehhuantin quemeh malli, nican mexihcatl icniuhyaoyotl catca cenca cualli nicpampa yucatecamacehueltin.

Nican tlālpan otlacati in hueyi Felipe Carrillo Puerto, yehhuātl nicpēhua īyucatēcatetenahuatoh, in āquin inic cē cualli tlahtocauh quimauhtili in xiuhpan 1921, in aquin oixnexti in mayachihuatlacayotl, quenin Yucatān ocueponi miac quemeh hueliti ahnozo oceloyotl tlahtocayotl ipan Mēxihco. Axcan nican tlahtocayotl quipia icnoyotl ihuan acualli tequiyotl, auh hueliti miactiyotl ihuan itlazohtlaliz icampa in tlaltlaquitcayotl, yehhuantin yucatēcah ihuic ocachihualli.

[ticpatlāz] Cemānāhuacāyōtl

[ticpatlāz] Tequiyōtl

[ticpatlāz] Tōltēcayōtl

[ticpatlāz] Nō xiquitta

[ticpatlāz] Āltepēmachiōtl

• Pāmitl Yucatān

[ticpatlāz] Occequīntīn macehuallahtōlcopa

• Chollahtōlli: Yukat'an
• Cuextēcatlahtōlli: Yukatom
• Tzapotēcatlahtōlli: Yucatan
• Otontlahtōlli: Yukata

[ticpatlāz] Āmoxtiliztli

[ticpatlāz] Tlahtōlcaquiliztilōni