Nāhuatlahtōlli
Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
| Nāhuatlahtōlli | |
|---|---|
 |
|
| Tlanōnōtzaliztli | |
| Motlahtoā īpan | Mēxihco, Cōzcatlān, Cuauhtēmallān, Nicānāhuac īhuān Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl |
| Tlahtohcāyōtl | Tlahtohcāyōtl Mēxihco, Puebla, Guerrero, Hidalgo, Veracruz, Huāxyacac, Durango, Morelos, Calpōlli Tlahtōlōyān, Tlaxcallān, San Luis Potosí, Michhuahcān, Xālīxco, īhuān occē. |
| Tlahtohqueh |  Mēxihco 1,600,000 Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān 200,000 Cōzcatlān 20,000 Cuauhtēmallān 800 |
| Nativos | - |
| Occēquīntīn | - |
| Cenyeliztli | Yutanāhuatlahtōlli Yutanāhuatlahtōlli huitztlāmpa |
| Tlahcuilōlli | latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli huehcāuh īca in mēxihcatl tlahcuilōlli |
| Tlahtōlli nenecuilhuāztli | |
| ISO 639-1 | ayāc |
| ISO 639-2 | nah |
| ISO 639-3 | nah |
Nāhuatlahtōlli nō nāhuatl [ˈnaː.wat͡ɬ] , ītōca cē tlahtōlli motlahtoa īpan Mēxihco, nō inīn Huiquipedia ītlahtōl. Ocuache cualli, maticquīlōhua campa motlahtōa, īhuān quēnin motlahtoa, tlācahmo, zan tichpolohuaz īhuān ahmō ticzaluzqueh cualli.
Inīn tlahtōlli ōtichmotetelehqueh totahtzitzihuan, tocultzitzihuan, tocihtzin, topihtuncihtzin, tonahpacitzin. Achtocāyōtl cāc oc oacic caxtillāntlācah, huehuēyi tlācatzitzintin motlahtōltiaya īhuān mochāntiliaya huēytlāltin, huēytlālmantin. Inīn tlācatzitzintin tocultzitzihuan, Ohuālhuilmicaqueh occē tlālli huehcatlālli īhuān nicān motlālilihque īpan totlāl Mēxihco. Ahmo momati quēxquich tlācatzitzintin mochāntiliaya zāzocāmpa, īhuān nōiuhqui ahmo momati quēnin motlahtōltiaya, āxcān yeh occētic motlahtoa.
Inīn tlahcuilōlco |
[ticpatlāz] Tlahtōllōtl
Ahmō ticmatih ihcuāc Yuta mopēuh motlahtoa, tēl hueliz ōmpa īhuīcpa 5,000 xihuitl ōmotlahto inic cēmeh Nāhuatlahtōl. Āuh quilmach Nāhuatl īnāntlahtōl Uteh.
Nāhuatl neneuhcāyōtia Yutanāhuapan auh in achi ōmotlahto tlahtōlli cah īc cē huēyi mācēhualolōlli Mēxihco. Nō huēyi motēquitiltīlia Mācuīlpōhualxiuhpan 17 īhuān 18 iuh lingua franca Ixachitlān. Nāhuatlahtohqueh ōacicoh Tepētzallāntli Mēxihco circa Mācuīlpōhualxihuitl 5, auh mēxihcah circa Mācuīlpōhualxihuitl 13.
[ticpatlāz] Āmatlalcāyōtl
Caxtilcāuhpan, aztēcah āmatlalcāyōtl īxiptlahtōltica catcah; tēl ōmochīhuahua inīn tlahcuiloa mecayōtl cahua. auh ahmō ōquihuelītic quihcuiloa cēntetl tlahtōlli.
Caxtiltēcah ōquitēquitiltīli latinmachiyōtlahtōltecpantiliztli ic tlahcuiloa miaquīntīn xōchicuīcatl. Miaquīntīn huēyi tlahtōlāmoxtin (iuh Molina ī Vocabulario īpan 1571) īhuān netlahtōlmachitiliztechcopa (quilmach Horacio Carochi ī Arte de la lengua mexicana con declaración de los adverbios della īpan 1645 in achi cualli) catcah ōhcuiloqueh inīn mecayōcopa. Carochi ōquintēquitiltili ēyi chicāuhtlahtōl īmecayōpan: huēiyac, yahualli īhuān ōpōchtli. Inic cē quihtoa huēiyac /a/, /e/, /i/ nozo /o/ quēmeh /ā/, /ē/, /ī/ īhuān /ō/. Ōnto, yēto, quihtoah saltillo. Huelīti nō mohcuiloa quēmeh /h/.
[ticpatlāz] Occequīntīn tlahtōlpan
Caxtillāntlahtōlli quintēquitiltīlia miaquīntīn nāhuatlahtōlli. Miaquīntīn īntōcā yancuīc tlamantin īhuīc Europan. Occequīntīn, quēmeh Inglatlahtōlli nō quimpiyah Nāhuatlahtōl iniuhquin chocolate (xocolātl), tomato (xītomatl) īhuān avocado (āhuacatl)
Mēxihco, miaquīntīn mochi tōnalli tlahtōl ōmochīuh nāhuatl-caxtillāntlahtōlli cētilizpampa:
- achiote, aguacate, ajolote, amate, atole, axolotl, ayate, cacahuate, camote, capulín, chapopote, chayote, chicle, chile, chipotle, chocolate, cuate, comal, copal, coyote, ejote, elote, epazote, escuincle, guacamole, guajolote, huipil, huitlacoche, hule, jícama, jícara, jitomate, malacate, mecate, metate, metlapil, mezcal, mezquite, milpa, mitote, molcajete, mole, nopal, ocelote, ocote, olote, paliacate, papalote, pepenar, petate, peyote, pinole, popote, pozole, quetzal, tamal, tianguis, tlacuache, tomate, zacate, zapote, zopilote
[ticpatlāz] Nāhuatlahtōlli
- Nāhuatl Pillahtōlli (Cualtzin Nāhuatl).
- Nāhuatl Cohuixcatlahtōlli (Cihuātlān Nāhuatl).
- Nāhuatl Cuextēcatlahtōlli (Hidalgo, Veracruz mictlāmpa īhuān San Luis Potosí Nāhuatl).
- Nāhuatl Pinōmetlahtōlli (Huāxyacac Nāhuatl).
- Nāhuatl Pīpillahtōlli (Cōzcatlān, Cuauhtēmallān, Honduras īhuān Nicānāhuac Nāhuatl)
- Nāhuatl Teteltzincatlahtōlli (Morelos Nāhuatl).
[ticpatlāz] Netlahtolmachtiloni
[ticpatlāz] Caquiztilizmatiliztli
In pillahtōlli īhuān achi mochintin in ahmo neneuhqui nāhuatlahtōlli mopalēhuia in tozquinehnehuiliztli (consonantes) in iuh ca:
| Ōntēnyōtl | Coronal | Copactli | Copactzaccāyōtl | Tēncopactzaccāyōtl | Glotal | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ohtlāzani | pIPA:/p/ | tIPA:/t/ | c,k,quIPA:/k/ | cu,uc,ku,ukIPA:/kʷ/ | hIPA:/ʔ/ | |
| Tlachichiquilo | tzIPA:/t͡s/, tlIPA:/t͡ɬ/ | chIPA:/t͡ʃ/ | ||||
| Tlachichiquini | c,z IPA:/s/ | xIPA:/ʃ/ | ||||
| Tlaahxītia | lIPA:/l/ | yIPA:/j/ | hu,uh,u,wIPA:/w/ | |||
| Yacayōtl | IPA:/m/ | nIPA:/n/ |
In nāhuatlahtōlli piya nāhui huēyac tozquiyōtl (vocal larga) īhuān nāhui titichtic (corta) ahnozo ahmo huēyac (breve), in iuh ca:
| īxpan | yōllōtl | icampa | ||||
| huēyac | ahmo huēyac | huēyac | ahmo huēyac | huēyac | ahmo huēyac | |
| pani | īIPA:/iː/ | iIPA:/i/ | ||||
| nepantlahtli | ēIPA:/eː/ | eIPA:/e/ | ōIPA:/oː/ | oIPA:/o/ | ||
| tlani | āIPA:/aː/ | aIPA:/a/ | ||||
[ticpatlāz] Occequīntīn macehuallahtōlcopa
- Pipillahtōlli: nawat
[ticpatlāz] Āmoxtli
- Molina, Alonso de. Vocabulario En Lengua Mexicana y Castellana. 1571[1]
- Arenas, Pedro de. Vocabulario manual de las lenguas castellana y mexicana. 1611 Tepoztlatlahcuilōlli: Mēxihco, 1982
- Garibay, Angel Ma., Llave del Náhuatl. Porrúa, México, [1940] 1999.
- Kartunnen, Frances, Apéndice: Mowentike Chalman/Los Peregrinos de Chalma de Jean Charlot, Renvall Institute, Universidad de Helsinki.
- Aprende Nahuatl
- Sullivan, Thelma D, Compendio de la Gramática Náhuatl, Universidad Nacional Autónoma de México, [1976] 1992.
- Terrence Kaufman: "The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results", 2001 [2]
