Ācamāpīchtli

Īhuīcpa Huiquipedia, in yōllōxoxouhqui cēntlamatilizāmoxtli
Īhuīcpa ticholōz: nènemòwalistli, tlatēmoliztli
Ācamāpīchtli
Acamapichtli.jpg

1366-1391
Zātēpan Huītzilihhuitl

Tlācati 1307~1357
Micqui 1391
Mēxihco Tenōchtitlan
Īnamictli Tēzcatlamiyāhuatzin
Ilancuēitl
Huitzilxotzin
Xiuhcuetzin
Īpilhuan Huītzilihhuitl
Chīmalpopoca (Ahzo)
Itzcōhuātl
Tlahtōlzaca
Cuātlecōhuātl
Mātlālxōch


Ācamāpichtli, ītēpēhualiz iuh nēci īpan Códice Mendocino. Mā xiquitta in xihuitl cē-tecpatl in nicān nēci Ācamāpichtli iuhquin cihuācōhuātl, zan ixquichca xihuitl chicuēyi-ācatl (1383) ōmotlahtohcātlālih zan ye iuh ōmotēnēuh Tlahtoāni-tlācatēccatl.

Ācamāpichtli tlatēctli iuh in yacatto Huēyi tlahtoāni mexihcatl, in āquin ōquichicāuh in Ēxcān Tlahtōlōyān netech Tenōchtitlān īhuān in tēcuācān tepanēcayōtl, Āzcapōtzalco. Yehhuātl quinpalēhuilih in tepanēcah ītech ītēpēhualiz huitztlāmpa.

In tlein quihtōznequi ītōcā[ticpatlāz]

Ītōcā quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli 'el que empuña la vara de carrizo', mānel oc achi huel mihtoā 'puño cerrado con carrizos' ( āca-tl 'carrizo', māpich-tli 'puño cerrado, manojo' huīcpa mā-piqui 'apretar algo con la mano').

Īnemiliz[ticpatlāz]

Inoquīpan mācuilpōhualxiuhtiliztli XIII īhuān ītzīntiliz XIV ōmohmoyāhuaqueh in mexitin huīccopa tōnatiuh īcalaquiyān ātēnco in ātēzcatl Tetzcoco yehhuāntin ōmotlālihqueh in nepapan āltepētl, iuh Huixachtitlān, iuh Āzcapōtzalco nōīhuān Chapōltēpec. In tepanēcah ōquimmācāuhqueh in mexihcah inic ōmotlālihqueh īpan mictlāmpa in tlālhuāctli yehhuāntin ōquitēnēuhqueh īmāltepēuh Cuāuhmixtitlān īpan xihuitl 1274. Īpan xihuitl 1366[1] in tepanēcatl huēyitlahtoāni Ahcōlnāhuacatl, yehhuātlin quīxittac in Ācamāpichtli (cōlhuatl tlahtohcāpilli in āquin nemiya Cōhuatlīchān) inic ōmotlālih īpan tlahtohcāicpalli ītech pōhui Tenōchtitlān, iuh ōpēuh in yancuīc Tenōchtitlān ītlahtohcāmecayo, inin āltepētl motēnēhua in tlacemolōloh ītech tōltēcayōtl īhuān in tlahtohcāyōtl mocuepa iuhqui Huēyi tlahtohcāyōtl, yehhuātlin quihuālpatlac Cōlhuacān, iuh ōmochīuh inic ēyi ēxcān tlahtōlōyān.

Cuāuhmixtitlān 1274/Tenōchtitlān 1376

Cequi tlamantli in techpalēhuiz ic ticmatizqueh in īquin ōtlācat Ācamāpichtli, monequi mā ticmaticān in āquihqueh ōcatcah in ītah in īnān, inic quicemmelāhuaz ītzīntiliz, ic monequi timomachtizqueh ic miyac netlacuitlāhuiliztli. Ītah ōcatca Huēhueh Ācamāpichtli (Chimalpain, Mendieta, Torquemada), in tlahtoāni Cōlhuahcān (1323-1336). Ca yehhuātl Ilancuēitl Ixxōchitl in īnan. [2]

Monequi mā tiquilnāmicān in tlahtohqueh mexihcah miaquin īcihuāhuān, ic neīxcuītīlli, Torquemada quihtoā in akatto ōcatca Tēzcatlamiyāhuatl. Ītechpa īpilhuān Chimalpain ōquihtoh in oncateh 23 īpilhuān, mānel zā ōquitōcāyōtih 11: Cuāuhtlecōhuātl, Īxēhuatzin, Ōmetōchtzin (Tōllān ītlahtohcāuh), Cuetlāchtzin (ōmonāmic Tōllān Xiloxōchitzin ītlahtohcāuh), Cītlalcōhuātzin, Mācuextzin, Itzcōhuātzin (yez tlahtoāni Tenōchtitlān), Huēhuezaca, Tetlepanquetza, Yāōtlantzin, Īxcuitlantoc. Nepapan nemiliztlahcuilōlli techilhuiah in Huītzilihhuitl (Chimalpain, Mendieta, Īxtlīlxōchitl, Torquemada) īhuān in Chīmalpopōca (Mendieta, Torquemada, Historia de los mexicanos) nō īpilhuān in Ācamāpichtli. Īxtlīlxōchitl techilhuiā nō īpilhuān Xiuhtlatōnac īhuān Chālchiuhtlatōnac, ca yehhuātlin ōmihtoh ompa Cōyohuacān ōcatca in achtopa tlahtoāni, inin ahmo nelli.

Mānel Ācamāpichtli ōquitzonān iuhqui Cihuācōhuātl īpan 1366 xihuitl,[3] ye ōcatca niman ic iuh Huēyi tlahtoāni. Zan ixquichca 1383 mochīhuaz inic motlahtohcātlāliz iuhqui ic motōcāyōtiz Tlahtoāni-tlācatēccatl. Ācamāpichtli ahmo ōmeyōllōuh in ōquimotlacentlālilih in tepanēcah īnyāōyō, iuh īpan 1376 xihuitl huīccopa chālcayōtl inic pēhua in achtopa "Xōchiyāōyōtl" mā mantoqueh ixquichca 40 xihuitl; zan cē nō xihuitl īpan quiyeyecalhuiā ca yehhuātl quipatla in tēcuācān ītōcā Mexihco-Cuāuhmixtitlān copahuīc Mexihco-Tenōchtitlān, Ācamāpichtli ōquichīuh inic quimahuiztiliz in Tenōchtzin. Occē āltepētl ihtic Ātēzcatl Tetzcoco Tlahuelmayān Mexihco (Valle de México) ca yehhuāntin ōquipanahuihqueh in āltepētl Xāltocān īhuān in āltepētl Tepotzohtlān. Īpan achi cāhuitl, in tlacetililiztli intech mexihcah īhuān tepanēcah ōquitlālpolohqueh ic īchicāhualiz nepapan āltepētl.

Ītepēhualiz[ticpatlāz]

  • 1367. Ītloc Āzcapōtzalco quipanahuiah in ExcānTlahtōlōyān Xāltocān-Cuauhtitlān-Tepotzohtlān. In mexihcah nohmah quipanahuiah Teōhuahcān Āmaquemecān Chālco, inic quimictiah Huēhue Cacama Totēc (1352-1367).
  • 1370. Tequitīlo Tenayohcān.
  • 1376. Pēhua in Xōchiyāōtl Chālcopa.
  • 1379. Tlālpolōlo Xōchimilco.
  • 1382. Tlālpolōlo Mizquic.
  • 1393. Tlālpolōlo Cuitlahuac.
  • 1395. Tlālpolōlo Cuauhnāhuac (quilmach cequintin tlātlalihqueh inin āltepētl ītech pōhui Chālco).

Tlahtōlcaquiztilōni[ticpatlāz]

  1. Chimalpain, p.223
  2. Chimalpain p. 225; Īxtlīlxōchitl huālmitzilhuiā ca yehhuātl ōquitōcāyōtiya iuh Cuetlaxxōchitzin. Chimalpain quimaca occē tōcāitl īpan āmaizhuatl 357 quihtoā in Ācamāpichtli īpil Ōpōchtli Iztahuatzin īhuān in cihuātl Mātōtōztli, iniqueh on tōcāitl ahmo nelli.
  3. Īxtlīlxōchitl auh in Anales de Tlatelolco iuh in ōquitēcah 1367 xihuitl

Bibliografía[ticpatlāz]

Tzonhuiliztli calāmpa[ticpatlāz]